خانوادههایی که بیمار مبتلا به COPD را پساز هفتهها بستری در بخش مراقبتهای ویژه به خانه بازمیگردانند، اغلب با یک دغدغه اساسی روبهرو میشوند: مدت زمان استفاده از دستگاه اکسیژن ساز در شبانهروز باید چقدر باشد؟ کمبودن این زمان میتواند منجر به هیپوکسمی و تشدید مشکلات قلبیـریوی شود و زیادهروی در مصرف نیز خطر اکسیژن توکسیتی را بههمراه دارد. در دستورالعملهای معتبر، دو چارچوب اصلی مطرح شده است؛ برخی بیماران به استفاده حداقل ۱۵ ساعت در روز نیاز دارند، درحالیکه در موارد شدیدتر، مصرف ۲۴ ساعته تجویز میشود. این اختلاف میان اعداد باعث سردرگمی بسیاری از بیماران و خانوادهها میشود. در این مقاله بهبررسی دقیق و علمی مدت زمان استفاده از دستگاه اکسیژن ساز برمبنای منابع علمی، تجربه بیماران و توصیه پزشکان پرداخته شده است. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با چنین پرسشی مواجه هستید، میتوانید از مشاوره رایگان تنظیم اکسیژن یارادرمان بهرهمند شوید و برنامه درمانی خود را بر آخرین دستاوردهای علمی تنظیم کنید.
اهمیت مدت زمان استفاده از دستگاه اکسیژنساز در درمان
انتخاب بازه زمانی صحیح برای استفاده از اکسیژنساز، یکی از تعیینکنندهترین عوامل در اثربخشی درمان بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن ریوی است. شواهد علمی تأکید میکنند که مدت زمان استفاده از دستگاه اکسیژن ساز اگر کمتر یا بیشتر از حد تعیینشده باشد، میتواند پیامدهای جدی بر سلامت و کیفیت زندگی بیماران داشته باشد. در ادامه، با اتکا به مطالعات کلیدی و گزارشهای بالینی اخیر، دو جنبه اصلی این موضوع یعنی نتایج مثبت درمان و خطرات ناشی از مصرف نادرست بررسی شده است.
نتایج علمی درباره تاثیر استفاده از اکسیژنساز بر کیفیت زندگی بیماران
طول مدت اکسیژنتراپی یکی از عوامل اصلی در درمان بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن ریوی نظیر COPD، فیبروز ریوی ایدیوپاتیک (IPF) و نارسایی تنفسی هیپوکسیک محسوب میشود. شواهد حاصل از مطالعات اخیر منتشر شده توسط The New England Journal of Medicine نشان داده است که استفاده از اکسیژن حداقل ۱۵ ساعت در شبانهروز، در مقایسه با مصرف کوتاهمدت یا متناوب، باعث تسریع روند بهبود در حال بیماران میشود. این یافته بعدها توسط آنالیزهای منتشر شده در PubMed تا سال ۲۰۲0 تأیید شد و در دستورالعمل GOLD 2025 نیز بهعنوان استاندارد درمان بیماران با هیپوکسمی مزمن درج گردید. مکانیسمهای اصلی این اثر عبارتاند از:
- کاهش بار کاری قلب از طریق جلوگیری از پرفیوژن هیپوکسمیک ریوی؛
- بهبود تبادل گازها و افزایش اکسیژنرسانی به بافتهای محیطی؛
- کاهش بروز آریتمیهای ناشی از هیپوکسمی مزمن؛
- تثبیت کیفیت خواب با جلوگیری از افت اشباع اکسیژن در مراحل NREM و REM.
همچنین براساس دادههای منتشر شده توسط PubMed:
- استفاده بیشاز ۱۵ ساعت روزانه از اکسیژن، میانگین احتمال بهبود بیماران COPD شدید را حدود 7/1 تا 1/2 سال افزایش داده است.
- نرخ بستری مجدد ناشی از تشدید بیماری ریوی، در بیماران دریافتکننده LTOT (Long-Term Oxygen Therapy) بیشاز ۳۰٪ کاهش یافته است.
- کیفیت خواب بیماران براساس شاخص PSQI (Pittsburgh Sleep Quality Index) تا ۲۵٪ بهبود یافته است.
- بهبود عملکرد قلبی (کاهش فشار شریان ریوی و بهبود EF بطن راست) در مطالعات اکوکاردیوگرافیک ثبت شده است.
خطرات ناشی از کمبود یا مصرف بیشازحد اکسیژن در بیماران
اکسیژنتراپی همانقدر که نجاتبخش است، در صورت استفاده نامناسب میتواند خطرآفرین باشد. خطرات ناشی از کمبود استفاده از اکسیژن خالص عبارتاند از:
- بیماران مبتلا به هیپوکسمی که کمتر از ۱۰–۱۲ ساعت در روز اکسیژن دریافت میکنند، در معرض افزایش هیپرکاپنی مزمن، خستگی عضلانی و سردردهای هیپوکسیک هستند.
- هیپوکسمی پایدار منجر به پلیسیتمی ثانویه، افزایش ویسکوزیته خون و ریسک بالاتر حوادث ترومبوآمبولیک میشود.
- برخی مطالعات نشان دادهاند که بیماران فیبروز ریوی که کمتر از ۱۲ ساعت در روز از دستگاه اکسیژنساز استفاده میکنند، با نرخ 40 درصدی مرگومیر سالانه مواجه هستند.
همچنین از خطرات ناشی از مصرف بیشازحد اکسیژن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- اکسیژن توکسیتی ناشی از PaO₂ بالاتر از ۹۰–۱۰۰ mmHg میتواند به آسیب اکسیداتیو در اپیتلیوم آلوئولی منجر شود و یکی از عوارض اکسیژنساز بهحساب میآید.
- در بیماران COPD با ریسک بالای حبس CO₂، اکسیژن بیشازحد موجب کاهش drive تنفسی وابسته به هیپوکسمی و تشدید هیپرکاپنی میشود.
- گزارشهای بالینی نشان داده است که استفاده بدون پایش از اکسیژنساز با دبی بالا (بیشاز ۴–۵ L/min) در بیماران COPD باعث بروز خوابآلودگی، اسیدوز تنفسی و حتی کمای هیپرکاپنیک شده است.
در نتیجه، پایبندی به استانداردهای علمی و رعایت دقیق مدت زمان استفاده از دستگاه اکسیژن ساز که توسط پزشک تجویز شده است اثربخشی درمان را افزایش میدهد و باعث اجتناب از عوارض احتمالی میشود.
مدت زمانهای رایج استفاده از دستگاه اکسیژنساز در خانه
در بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن ریوی، تنظیم دقیق مدت زمان استفاده از دستگاه اکسیژن ساز نقش تعیینکنندهای در کاهش نرخ بستری مجدد، بهبود کیفیت خواب و افزایش احتمال سلامت کامل دارد. انتخاب الگوی درمانی مناسب براساس شدت بیماری، سطح SpO₂ و نتایج آزمونهای عملکرد ریوی انجام میشود. سه الگوی اصلی مصرف شامل اکسیژنتراپی طولانیمدت، اکسیژنتراپی مداوم و اکسیژنتراپی متناوب است که هرکدام بر مبنای دستورالعملهای GOLD 2025 تعریف شدهاند. در ادامه، این سه الگو مورد بررسی قرار گرفتهاند.
اکسیژنتراپی طولانیمدت (LTOT)؛ چرا ۱۵ ساعت ضروری است؟
بیماران مبتلا به انسدادی مزمن ریه (COPD) با SpO₂ کمتر از ۸۸٪، باید حداقل اکسیژن تراپی ۱۵ ساعته در روز دریافت کنند. اکسیژنتراپی مداوم با میانگین ۱۵ ساعت در شبانهروز، احتمال زنده ماندن بیمار را افزایش میدهد و همچنین مانع از بستری مجدد ناشی از تشدید بیماری میشود. علاوهبر افزایش شانس بهبودی، اکسیژن تراپی ۱۵ ساعته به کاهش فشار شریان ریوی و بهبود عملکرد قلب کمک میکند. این مداخله درمانی مانع از بروز پلیسیتمی ثانویه و آریتمیهای هیپوکسمیک شده و در بیماران با هیپوکسمی مزمن، کیفیت خواب را نیز بهبود میدهد.
اکسیژنتراپی مداوم (COT): چرا برخی بیماران به ۲۴ ساعت نیاز دارند؟
در گروهی از بیماران با نارسایی تنفسی شدید، استفاده از اکسیژن محدود به ۱۵ ساعت در شبانهروز کافی نیست و نیاز به اکسیژن ساز ۲۴ ساعته وجود دارد. این موضوع بهویژه در بیمارانی که بهتازگی از ICU ترخیص شدهاند یا به دلیل فشار شریان ریوی بالا در معرض هیپوکسمی مکرر هستند، اهمیت بیشتری دارد. در این بیماران، استفاده شبانهروزی از دستگاه اکسیژنساز، خطر تشدید بیماری و بروز مشکلات جانبی قلبی-ریوی را کاهش میدهد. معمولا بیمارانی که وضعیت پایدارتری دارند برای فعالیت سبک اغلب تنها به LTOT نیاز دارند؛ اما بیمارانی که سابقه بستری در ICU داشتهاند یا وابستگی شدید به دستگاه دارند، باید از الگوی COT پیروی کنند.
اکسیژنتراپی متناوب (NOTT): نیاز به اکسیژن در خواب یا هنگام فعالیت بدنی
برای بیمارانی با SpO₂ در محدوده ۸۹ تا ۹۱٪ یا افرادی که تنها در خواب یا فعالیت بدنی دچار افت اشباع اکسیژن میشوند، استفاده از اکسیژنتراپی متناوب توصیه میشود. در این گروه، تنظیم دبی بهویژه هنگام خواب اهمیت زیادی دارد و پرسشی که معمولا خانوادهها میپرسند این است که اکسیژن ساز هنگام خواب چند لیتر تنظیم شود. براساس مطالعات منتشر شده در Sleep Science and Practice 2025، استفاده از اکسیژن تراپی شبانه با دبی ۲ L/min کیفیت خواب را افزایش میدهد و بروز آریتمیهای قلبی ناشی از هیپوکسمی را نیز کاهش میدهد.
برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه و اجاره بهترین دستگاههای اکسیژنساز با قابلیت تنظیم دقیق دبی اکسیژن و صدای کمتر از ۴۵ dB میتوانید به صفحه بهترین دستگاه اکسیژنساز خانگی مراجعه کنید و یا با کارشناسان یارادرمان با شماره 02144003544 تماس بگیرید.
چه عواملی مدت زمان استفاده از دستگاه اکسیژنساز را مشخص میکنند؟
ارزیابی مدت زمان استفاده از دستگاه اکسیژن ساز مستلزم درنظرگرفتن متغیرهای فیزیولوژیک، شدت بیماری زمینهای و مشخصات فنی دستگاه است. در ادامه به بررسی دقیق پارامترهای تاثیرگذار بر مدت اکسیژنتراپی پرداخته شده است.
| عامل تعیینکننده | توضیح علمی و بالینی | تأثیر بر مدت زمان مصرف |
|---|---|---|
| سطح SpO₂ یا PaO₂ | پایین بودن اشباع اکسیژن خون (کمتر از ۸۸٪) نشانگر نیاز به اکسیژنتراپی مداوم است. | هرچه SpO₂ پایینتر، ساعات مصرف بیشتر (تا ۲۴ ساعته). |
| شدت بیماری ریوی (COPD، IPF) | بیماران در مراحل III و IV COPD یا فیبروز ریوی به اکسیژنتراپی مداوم نیاز دارند. | افزایش شدت بیماری → افزایش مدت مصرف. |
| نتایج تست ABG | کاهش PaO₂ به زیر ۵۵ mmHg یا افزایش PaCO₂، نیاز به اکسیژنتراپی طولانیمدت را نشان میدهد. | باعث تجویز ۱۵ تا ۲۴ ساعت مصرف روزانه میشود. |
| دبی خروجی (L/min) | افزایش جریان اکسیژن برای حفظ سطح اشباع مناسب ضروری است. | دبی بالا معمولاً با ساعات بیشتر همراه است. |
| خلوص دستگاه (٪) | کاهش خلوص به زیر ۸۵٪ اثربخشی درمان را کاهش میدهد. | برای جبران، مدت مصرف باید افزایش یابد. |
| وضعیت خواب و فعالیت بدنی | افت SpO₂ در خواب یا هنگام فعالیت موجب نیاز به مصرف شبانه یا متناوب میشود. | بیماران با افت شبانه نیاز به مصرف در هنگام خواب دارند. |
| پایش دورهای و نظر پزشک | پزشک براساس نتایج آزمایشها نسخه مصرف را تغییر میدهد. | با بهبود وضعیت بیمار، ساعات مصرف کاهش مییابد. |
نقش تست ABG و SpO₂ در تعیین ساعات استفاده از اکسیژنساز
تعیین مدت زمان استفاده از دستگاه اکسیژنساز در بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن تنفسی، وابسته به نتایج آزمایشهای پاراکلینیکی است. دقیقترین روش، سنجش گازهای خون شریانی (ABG) است که امکان اندازهگیری پارامترهایی همچون PaO₂، PaCO₂، HCO₃⁻ و pH را فراهم میکند. پالساکسیمتر بهعنوان یک ابزار خانگی، تغییرات SpO₂ را در طول فعالیتهای روزانه و خواب پایش میکند. براساس روشهای ارائهشده در GOLD 2025
- اگر SpO₂ بین ۸۸–۹۰٪ باشد: معمولاً ۱۵–۱۶ ساعت مصرف روزانه توصیه میشود.
- اگر SpO₂ کمتر از ۸۸٪ باشد: بیمار نیازمند اکسیژنتراپی ۲۴ ساعته است.
- اگر SpO₂ بالاتر از ۹۲٪ با اکسیژنتراپی باشد: کاهش تدریجی ساعات مصرف تنها با نظر پزشک امکانپذیر است.
تأثیر شدت COPD و فیبروز ریوی بر ساعات اکسیژنتراپی
شدت بیماری جزو مهمترین عوامل در تعیین مدت زمان اکسیژن تراپی برای بیماران COPD در منزل و همچنین بیماران فیبروز ریوی است. در بیماران مبتلا به COPD مرحله II که FEV1 آنها بین ۵۰ تا ۸۰ درصد است، اکسیژنتراپی معمولاً فقط هنگام خواب یا فعالیتهای سنگین موردنیاز است.
در مرحله III با FEV1 حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد، بیمار اغلب به ۱۵ تا ۱۸ ساعت اکسیژنتراپی روزانه احتیاج دارد؛ اما در مرحله IV که FEV1 کمتر از ۳۰ درصد است، اکسیژن باید بهطور مداوم و ۲۴ ساعته استفاده شود؛ زیرا حتی قطع چند ساعته میتواند باعث هیپوکسمی شدید و بستری فوری شود. در بیماران مبتلا به فیبروز ریوی (IPF)، انجام بیشاز ۱۸ ساعت اکسیژنتراپی روزانه میتواند خطر مرگومیر را تا ۳۵٪ کاهش دهد. این دادهها نشان میدهند که برخلاف COPD در مراحل خفیف، بیماران فیبروتیک غالباً به اکسیژن مداوم و با دبی بالاتر نیازمند هستند.
چگونه دبی (L/min) و خلوص اکسیژنساز مدت زمان مصرف را تغییر میدهند؟
پارامترهای فنی دستگاه شامل دبی و خلوص اکسیژن، نقش مستقیمی در تعیین مدت زمان استفاده از دستگاه اکسیژن ساز دارند. فلو میتر بهعنوان ابزار کنترل دبی، امکان تنظیم جریان اکسیژن (لیتر بر دقیقه) را فراهم میکند. در بیماران با هیپوکسمی خفیف، دبی ۲ L/min اغلب کفایت میکند و استفاده محدود به ۱۰–۱۲ ساعت در روز میتواند کافی باشد. در مقابل، در بیماران شدید با نیاز به حفظ PaO₂ در محدوده ۶۰–۶۵ mmHg، تنظیم دبی روی ۴–۵ L/min یا بیشتر الزامی است و در این شرایط، بیمار معمولاً به مصرف ۱۸–۲۴ ساعته نیازمند است.
خلوص اکسیژن نیز عامل تعیینکننده دیگری است. دستگاههای استاندارد خانگی باید اکسیژن با خلوص ۹۳٪ ± ۳٪ تولید کنند. افت خلوص به کمتر از ۸۵٪ به معنای ناکارآمدی درمان است، حتی اگر ساعات استفاده افزایش یابد. برای بیماران نیازمند تجهیزات استاندارد، اجاره دستگاههای اکسیژنساز با فلو میتر دقیق و خلوص تضمینشده از یارادرمان در کوتاهترین زمان و تحویل درب منزل میتواند راهکاری مطمئن و مقرونبهصرفه باشد.
پزشکان چگونه ساعات استفاده از اکسیژنساز را تعیین میکنند؟
ارزیابی بالینی بیماران مبتلا به بیماریهای ریوی تنها براساس علائم ظاهری امکانپذیر نیست و برای تعیین دقیق ساعات اکسیژنتراپی، پزشکان به کمک گایدلاینهای بینالمللی و ابزارهای تشخیصی، برنامه زمانبندی اکسیژن ساز را مشخص میکنند. در ادامه به بررسی این موارد میپردازیم.
معیارهای بالینی و گایدلاین GOLD 2025 در تجویز اکسیژنتراپی طولانی مدت
براساس گایدلاین GOLD 2025 و دادههای کلینیکی، پزشکان ساعات استفاده از اکسیژنساز را برای هر بیمار بهطور اختصاصی تعیین میکنند. معیارهای اصلی تجویز شامل موارد زیر است:
- PaO₂ کمتر از ۵۵ mmHg یا SpO₂ پایینتر از ۸۸٪ در حالت استراحت؛
- PaO₂ بین ۵۵–۶۰ mmHg در حضور هیپرتانسیون پولمونری یا پلیسیتمی؛
- کاهش SpO₂ به کمتر از ۸۸٪ در تست ۶ دقیقه پیادهروی.
این موارد نشان میدهند که اکسیژنتراپی طولانیمدت تنها براساس یک پارامتر واحد تجویز نمیشود و مجموعهای از شاخصها در تصمیمگیری دخیل هستند. در جدول زیر مدت استفاده از دستگاه اکسیژنساز برای بیماران با شرایط مختلف برمبنای توصیههای GOLD مشخص شده است:
| نوع بیماری | سطح SpO₂ | ساعات توصیهشده (روزانه) | شدت توصیه |
| COPD متوسط (Stage II) | ۸۹–۹۲٪ | ۱۰–۱۲ ساعت | متوسط |
| COPD شدید (Stage III) | ۸۸–۹۰٪ | بیشتر از ۱۵ ساعت | بالا |
| COPD خیلی شدید (Stage IV) | کمتر از۸۸٪ | ۲۴ ساعت | بسیار بالا |
| فیبروز ریوی | کمتر از ۸۹٪ | ۱۸–۲۴ ساعت | بسیار بالا |
| هیپوکسمی شبانه | افت SpO₂ در خواب | شبانه + زمان فعالیت | متوسط |
چرا نسخه اکسیژنتراپی باید بهطور دورهای بازنگری شود؟
نسخه اکسیژنتراپی باید به صورت دورهای متناسب با تغییرات وضعیت بالینی بیمار بازبینی شود. دلیل این امر پیشرفت تدریجی بیماریهای ریوی و همچنین بهبود شرایط بیمار در اثر درمان است. تستهای پیگیری همچون ABG و تست ۶ دقیقه پیادهروی باید در بازههای ششماهه انجام شوند تا مشخص شود آیا لازم است مدت زمان استفاده از دستگاه اکسیژن ساز افزایش یا کاهش یابد.
در چه شرایطی میتوان دستگاه اکسیژنساز را خاموش کرد؟ پاسخ به پرسشهای بیماران
براساس اصول اکسیژنتراپی طولانیمدت (LTOT)، خاموش کردن دستگاه اکسیژنساز تنها زمانی مجاز است که وضعیت همودینامیک و پارامترهای گاز خون شریانی در محدوده قابلقبول باقی بمانند. از نظر فیزیولوژیک، PaO₂ بالاتر از ۶۰ میلیمتر جیوه و SpO₂ بیشاز ۹۰٪ حداقل معیارهای لازم محسوب میشوند. این ارزیابی باید تحت نظر پزشک و با دادههای بالینی معتبر انجام گیرد.
آیا هنگام دوش گرفتن یا بیرون رفتن میتوان دستگاه را خاموش کرد؟
یکی از پرسشهای رایج بیماران این است که آیا میتوان اکسیژن ساز را شب خاموش کرد یا در زمانهایی مانند دوش گرفتن و خروج از منزل از دستگاه استفاده نکرد. از نظر بالینی، این موضوع وابسته به شدت بیماری و سطح وابستگی بیمار به اکسیژن است. در افراد با هیپوکسمی خفیف، وقفههای کوتاهمدت کمتر از ۱۵ دقیقه معمولاً بدون پیامد جدی خواهد بود، مشروط بر اینکه پساز پایان فعالیت، سطح اشباع اکسیژن (SpO₂) مجدداً بالاتر از ۹۰٪ باشد. در مقابل، بیماران مبتلا به COPD پیشرفته یا فیبروز ریوی حتی در برابر قطع کوتاهمدت اکسیژن دچار افت اشباع سریع (Rapid Desaturation) و بروز علائمی مانند تاکیپنه، تنگی نفس و تاکیکاردی میشوند.
از دیدگاه کلینیکی، خاموش کردن اکسیژنساز در بیماران دارای هیپوکسمی شبانه (Nocturnal Hypoxemia) ممنوع است و به هیچ عنوان نباید انجام شود. افت اشباع اکسیژن در حین خواب یکی از عوامل اصلی تشدید فشار خون ریوی و افزایش خطر آریتمیهای قلبی است. بنابراین، حتی هنگام خواب نیز توصیه میشود دستگاه روشن باقی بماند مگر آنکه پزشک متخصص به طور مشخص کاهش ساعات مصرف را مجاز دانسته باشد.
راهکارهای استفاده از اکسیژنساز هنگام قطع برق
قطع برق یکی از مهمترین چالشها برای بیماران وابسته به دستگاه اکسیژنساز خانگی است. این دستگاه به دلیل استفاده از کمپرسور و فیلترهای زئولیت PSA بدون منبع برق قادر به تولید اکسیژن نیست. بههمین دلیل تمامی بیماران تحت LTOT باید دسترسی به یک منبع پشتیبان داشته باشند. رایجترین روش، استفاده از اکسیژن کوتاهمدت (Short Burst Oxygen Therapy – SBOT) به صورت سیلندر پرتابل است که در زمان قطعی برق میتواند اکسیژن مورد نیاز را برای چند ساعت با دبی ثابت ۲ تا ۴ لیتر در دقیقه تأمین کند.
در ایران، برخی شرکتهای خدمات درمانی نظیر یارا درمان امکان اجاره سیلندرهای پشتیبان را همراه با مانومتر و رگولاتور استاندارد فراهم میکنند. این تجهیزات در کنار دستگاه اصلی، اطمینان خاطر بیشتری برای بیماران فراهم میکند. همچنین، میتوان از دستگاههای دارای باتری استفاده کرد؛ اما وجود کپسول پشتیبان همواره گزینه مطمئنتری است. برای دریافت مشاوره رایگان اکسیژن تراپی میتوانید با یارادرمان تماس بگیرید.
راهنمای سرویس دورهای دستگاه اکسیژنساز برای افزایش عمر مفید
سرویس دورهای منظم یکی از الزامات اولیه در حفظ کارایی و افزایش طول عمر دستگاه اکسیژنساز محسوب میشود. از منظر مهندسی، کارکرد مداوم این تجهیزات بدون نگهداری اصولی منجر به کاهش خلوص اکسیژن، افزایش دمای کمپرسور و استهلاک سریع زئولیتهای PSA خواهد شد. بههمین دلیل رعایت پروتکلهای سرویس دورهای میتواند بازدهی دستگاه را تا دو برابر افزایش دهد و از بروز عوارض جانبی ناشی از افت کیفیت اکسیژن جلوگیری کند.
هر چند وقت یکبار باید فیلتر و کانولای اکسیژنساز تمیز شود؟
براساس پروتکلهای تعمیر و نگهداری دستگاههای اکسیژنساز، تعویض و نظافت اجزای مصرفی دستگاه باید در بازههای زمانی مشخص انجام گیرد:
- فیلتر هوای ورودی: شستشو بهصورت هفتگی با آب ولرم و شوینده خنثی توصیه میشود. در محیطهای آلوده یا صنعتی، تناوب این فرایند باید افزایش یابد.
- کانولای بینی: به دلیل خطر تجمع باکتری و قارچ، تعویض هر ۲ تا ۴ هفته الزامی است. شستشو تنها تاثیر محدود دارد و تعویض حتما باید صورت بگیرد.
- رطوبتگیر (Humidifier Bottle): شستشو و ضدعفونی روزانه با الکل ایزوپروپیل یا جوشاندن در آب به مدت ۵ دقیقه ضروری است تا از کلونیزاسیون میکروارگانیسمها پیشگیری شود.
اجرای دقیق این مراحل موجب میشود که دستگاه اکسیژنساز در محدوده خلوص ۹۰ تا ۹۵ درصد باقی بماند و عملکرد آن با استانداردهای بالینی مطابقت داشته باشد.
تست ۶ ماهه خلوص اکسیژنساز
یکی از شاخصهای اصلی در ارزیابی عملکرد دستگاه اکسیژنساز، اندازهگیری خلوص گاز خروجی است. مطابق با استاندارد ISO 80601-2-69، حداقل خلوص قابل قبول در شرایط کاری عادی ۸۲ درصد تعیین شده است. تست باید هر ۶ ماه یک بار توسط تکنسین مجاز انجام شود. در این فرایند، خروجی دستگاه به آنالایزر متصل شده و خلوص در دبیهای مختلف ثبت میشود. در صورتیکه خلوص به کمتر از ۸۲ درصد کاهش یابد، نشاندهنده فرسودگی زئولیت یا اختلال در سیستم PSA است و نیاز به سرویس تخصصی وجود دارد. مراکزی نظیر یارا درمان این تست را بهطور منظم انجام میدهند تا کاربران دغدغهای از بابت کارایی تجهیزات نداشته باشند.
هزینههای برق و استهلاک ناشی از استفاده طولانی از اکسیژنساز چقدر است؟
بسیاری از خانوادهها میپرسند که چند ساعت باید اکسیژنساز روشن باشد تا مصرف برق توجیهپذیر باشد؟ تحلیل حدودی نشان میدهد که هزینه سالانه برق یک دستگاه اکسیژنساز پنج لیتری با توان متوسط در صورت استفاده ۲۴ ساعته، حدود ۳.۵ تا ۵.۵ میلیون تومان است. در مقایسه با هزینههای درمانی، این رقم ناچیز است. بستری در بخش ICU برای بیماران مبتلا به COPD یا فیبروز ریوی روزانه بین ۱۰ تا ۲۰ میلیون تومان هزینه دارد. بنابراین هزینه برق سالانه استفاده از دستگاه اکسیژنساز بهمراتب کمتر از یک روز بستری در بیمارستان است.
جمعبندی
بیماران و خانوادهها معمولاً با یک دغدغه بسیار مهم مواجهاند . آن تعیین دقیق مدت زمان استفاده از دستگاه اکسیژنساز است. انتخاب مدت زمان استفاده از دستگاه اکسیژنساز باید بر پایه نتایج آزمایشهای ABG و اسپیرومتری انجام گیرد. مراکز تخصصی مانند یارا درمان با ارائه خدماتی همچون تست خلوص اکسیژن، برنامهریزی شخصی ساعات مصرف توسط دکتر متخصص و تأمین کپسولهای پشتیبان، شرایطی فراهم میکند تا بیمار بدون نگرانی از نظر بالینی و اقتصادی درمان خود را ادامه دهد. برای دریافت مشاوره رایگان و اجاره تجهیزات استاندارد اکسیژنتراپی با یارا درمان تماس بگیرید.
پرسشهای متداول
حداقل زمان استفاده روزانه از دستگاه اکسیژنساز برای درمان مؤثر چقدر است؟
طبق دستورالعملهای بالینی، بیماران مبتلا به کمبود اکسیژن خون باید حداقل ۱۵ ساعت در شبانهروز از دستگاه اکسیژنساز استفاده کنند تا عملکرد تنفسی آنها بهبود یابد.
در صورت داشتن سطح اکسیژن خون مناسب، آیا خاموش کردن دستگاه در شب مجاز است؟
خاموش کردن دستگاه تنها در صورتی مجاز است که آزمایشها نشان دهند میزان اشباع اکسیژن خون در خواب پایدار باقی میماند. این تصمیم باید صرفاً توسط پزشک معالج تأیید شود.
چه زمانی پزشک تصمیم میگیرد ساعات مصرف اکسیژنساز را کاهش دهد؟
وقتی نتایج آزمایشهای خون و پایش نشان دهند که اشباع اکسیژن خون در حالت استراحت و خواب طبیعی است، پزشک میتواند ساعات مصرف را کاهش دهد یا درمان را متوقف کند.
آیا اکسیژنتراپی ۲۴ ساعته میتواند باعث بروز اکسیژنتوکسیتی شود؟
بله، در صورت دریافت طولانیمدت اکسیژن غلیظ احتمال مسمومیت اکسیژنی وجود دارد. در بیماران COPD بیشتر خطر احتباس دیاکسیدکربن مطرح است و نیاز به تنظیم دقیق جریان اکسیژن دارند.
چه عواملی تعیین میکنند بیمار روزانه چند ساعت از دستگاه اکسیژنساز استفاده کند؟
عواملی مانند شدت بیماری ریوی، سطح اشباع اکسیژن خون (SpO₂)، نتایج آزمایش گاز خون (ABG)، میزان دبی خروجی دستگاه و خلوص اکسیژن تولیدی، همگی در تعیین مدت زمان استفاده نقش دارند. پزشک براساس وضعیت تنفسی بیمار، زمان دقیق مصرف را مشخص میکند.
آیا میتوان از دستگاه اکسیژنساز بهصورت شبانه روزی استفاده کرد؟
بله، در بیماران مبتلا به نارسایی تنفسی پیشرفته یا COPD شدید، استفاده ۲۴ ساعته از اکسیژنساز ضروری است. در بیماران خفیفتر، معمولاً مصرف شبانه یا هنگام فعالیت بدنی کافی است
