واکسنها یکی از بزرگترین دستاوردهای علمی بشر برای مقابله با بیماریهای عفونی بودهاند. در میان آنها، واکسن پرونار ۱۳ PCV13 یا Prevenar 13 جایگاه ویژهای دارد. این واکسن برای پیشگیری از بیماریهای خطرناک ناشی از باکتری استرپتوکوک پنومونیه (Streptococcus pneumoniae) ساخته شده است. این باکتری عامل اصلی ذاتالریه (پنومونی)، مننژیت باکتریایی، سپسیس و عفونت گوش میانی است و سالانه هزاران نفر به دلیل ابتلا به آن جان خود را از دست میدهند یا دچار عوارض جدی میشوند.
واکسن پرونار یکی از مهمترین واکسنهای دوران کودکی است، اما تنها مخصوص کودکان نیست. این واکسن برای گروههای پرخطر از جمله سالمندان، بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن و افرادی با سیستم ایمنی ضعیف نیز توصیه میشود. در ادامه، بهطور کامل به این پرسش پاسخ میدهیم که واکسن پرونار برای چیست، چه کسانی باید آن را دریافت کنند، برنامه تزریق چگونه است و چه تفاوتی با سایر واکسنهای پنوموکوکی دارد.
واکسن پرونار چیست؟
واکسن پرونار ۱۳ نوعی واکسن کنژوگه است که به کمک فناوری پیشرفته برای ایمنی طولانیمدت در برابر ۱۳ نوع شایع از باکتری پنوموکوک طراحی شده است. این واکسن برای اولین بار توسط شرکت معتبر Pfizer تولید شد و پس از تأیید سازمان جهانی بهداشت (WHO) و مرکز کنترل و پیشگیری بیماریها (CDC)، بهعنوان واکسن اصلی برای کودکان در بسیاری از کشورها معرفی شد.
برخلاف واکسنهای قدیمیتر که ایمنی کوتاه مدتی داشتند، واکسن کنژوگه مانند پرونار با ترکیب قطعاتی از پوشش باکتری با یک پروتئین حامل، سیستم ایمنی را بهطور ماندگار تحریک میکند. این ویژگی باعث میشود حتی نوزادان زیر دو سال نیز بتوانند پاسخ ایمنی قوی داشته باشند.
مکانیزم عملکرد واکسن پرونار
واکسن پرونار حاوی بخشهایی از کپسول پلیساکاریدی باکتری پنوموکوک است که به یک پروتئین متصل شدهاند. این ترکیب باعث میشود سیستم ایمنی بدن بتواند علیه این باکتری حافظه ایمنی ایجاد کند. در نتیجه، در مواجهه با باکتری واقعی، بدن بهسرعت آنتیبادیهای لازم را تولید کرده و از بروز بیماری جلوگیری میکند.
تحقیقات نشان داده است که پس از تزریق کامل این واکسن، خطر ابتلا به مننژیت باکتریایی تا ۹۰٪ و خطر ابتلا به پنومونی شدید تا ۸۰٪ کاهش مییابد.
واکسن پرونار برای چیست؟ کاربردهای اصلی
واکسن پرونار تنها یک واکسن ساده نیست؛ این واکسن یکی از ستونهای اصلی استراتژی جهانی برای کنترل بیماریهای پنوموکوکی است.
پیشگیری از بیماریهای خطرناک
- پنومونی (ذاتالریه): یکی از شایعترین علل مرگ در کودکان زیر پنج سال در سراسر جهان است.
- مننژیت: التهاب پردههای مغزی است که میتواند منجر به معلولیتهای دائمی یا مرگ شود.
- سپسیس: عفونت خون که در صورت عدم درمان، به سرعت تهدیدکننده حیات میشود.
کاهش عفونتهای شایع دوران کودکی
تزریق این واکسن نه تنها از بیماریهای کشنده جلوگیری میکند، بلکه عفونت گوش میانی را که یکی از دلایل شایع مراجعه کودکان به پزشک است، به میزان قابلتوجهی کاهش میدهد.
چه کسانی باید واکسن پرونار دریافت کنند؟
واکسن پرونار یکی از معدود واکسنهایی است که هم برای کودکان و هم برای بزرگسالان توصیه میشود.
۱. نوزادان و کودکان
واکسیناسیون با پرونار باید از دو ماهگی آغاز شود. ایمنی ایجادشده در این سنین حیاتی است، زیرا سیستم ایمنی نوزادان هنوز در حال تکامل است و بدون واکسن، خطر ابتلا به بیماریهای شدید بالاست.
۲. سالمندان
با افزایش سن، سیستم ایمنی تضعیف میشود و خطر ابتلا به پنومونی، مننژیت و سپسیس افزایش مییابد. واکسن پرونار نقش مهمی در کاهش مرگومیر سالمندان دارد.
۳. بیماران پرخطر
- مبتلایان به بیماریهای مزمن قلبی و ریوی
- بیماران دیابتی
- افرادی که طحال ندارند یا دچار اختلال عملکرد طحال هستند
- بیماران سرطانی یا افرادی که داروهای سرکوبکننده ایمنی مصرف میکنند
- مبتلایان به HIV یا بیماریهای نقص ایمنی
برنامه تزریق واکسن پرونار
| گروه سنی / شرایط | تعداد دوز | زمان تزریق | توضیحات |
|---|---|---|---|
| نوزادان و کودکان (واکسیناسیون روتین) | 4 دوز | 2 ماهگی، 4 ماهگی، 6 ماهگی، یادآور در 12–15 ماهگی | ایجاد ایمنی پایدار در برابر 13 نوع باکتری پنوموکوک |
| کودکانی که واکسیناسیون را دیر شروع کردهاند (7 تا 11 ماهگی) | 3 دوز | دو دوز به فاصله 1 ماه، و دوز یادآور در سال دوم زندگی | در صورت تأخیر در شروع واکسیناسیون استفاده میشود |
| کودکان 12 تا 23 ماهه که هنوز واکسن نزدهاند | 2 دوز | با فاصله حداقل 2 ماه | واکسیناسیون تکمیلی |
| کودکان 2 تا 5 سال پرخطر (مثلاً دارای بیماری مزمن) | 1 دوز | — | در صورت عدم دریافت قبلی |
| بزرگسالان بالای 65 سال | 1 دوز | — | گاهی با فاصله 6–12 ماه، تزریق PPSV23 نیز توصیه میشود |
| بزرگسالان یا بیماران با نقص ایمنی یا بیماری مزمن | 1 دوز | — | طبق نظر پزشک ممکن است با PPSV23 تکمیل شود |
زمان بندی تزریق برای کودکان
برنامه تزریق استاندارد توصیهشده توسط CDC:
- دوز اول: ۲ ماهگی
- دوز دوم: ۴ ماهگی
- دوز سوم: ۶ ماهگی
- دوز یادآور: ۱۲ تا ۱۵ ماهگی
تزریق این چهار دوز باعث ایجاد ایمنی پایدار در دوران کودکی میشود.
برنامه تزریق برای بزرگسالان و سالمندان
افراد بالای ۶۵ سال یا بیماران پرخطر باید یک دوز واکسن PCV13 دریافت کنند. گاهی پزشک توصیه میکند پس از چند ماه، واکسن PPSV23 نیز تزریق شود تا پوشش گستردهتری ایجاد گردد.
برای راحتی بیشتر، میتوانید از خدمات تزریقات در منزل استفاده کنید تا واکسن پرونار و سایر واکسنها بدون نیاز به مراجعه حضوری برایتان تزریق شود.
عوارض واکسن پرونار
واکسن پرونار ایمنی بالایی دارد، اما مانند هر واکسن دیگری میتواند عوارض موقتی ایجاد کند.
عوارض شایع
- درد یا قرمزی در محل تزریق
- تب خفیف
- بیقراری یا بیاشتهایی در کودکان
این عوارض معمولاً ظرف یک تا دو روز برطرف میشوند.
عوارض نادر
- تب بالا
- واکنشهای آلرژیک شدید (آنافیلاکسی)
- تورم گسترده در محل تزریق
در صورت بروز این موارد، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
Most people can have the pneumococcal vaccine if they need it, including if you’re pregnant or breastfeeding.
You only cannot have the vaccine if you’ve had a serious allergic reaction (anaphylaxis) to a previous dose of the vaccine or an ingredient in the vaccine.اکثر افراد میتوانند در صورت نیاز واکسن پنوموکوک را دریافت کنند، از جمله اگر باردار یا شیرده هستید.
فقط در صورتی نمیتوانید این واکسن را دریافت کنید که به دوز قبلی واکسن یا یکی از ترکیبات آن واکنش آلرژیک جدی (آنافیلاکسی) داشته باشید. nhs.uk
تفاوت واکسن پرونار با واکسن PPSV23
دو واکسن اصلی برای مقابله با پنوموکوک وجود دارد: PCV13(پرونار) و PPSV23 پنوموواکس ۲۳
- پرونار (PCV13): واکسن کنژوگه است، ایمنی طولانیتر دارد و حتی در کودکان زیر دو سال مؤثر است.
- پنوموواکس (PPSV23): واکسن پلیساکاریدی است که ۲۳ سروتیپ را پوشش میدهد، اما ایمنی کوتاه تری دارد و برای کودکان زیر دو سال مناسب نیست.
پزشکان اغلب برای افراد پرخطر توصیه میکنند هر دو واکسن با فاصله زمانی مشخص تزریق شود تا بیشترین محافظت ایجاد شود.
اهمیت تزریق واکسن پرونار
سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده که از زمان معرفی واکسن PCV13، آمار مرگ ومیر ناشی از بیماریهای پنوموکوکی در کودکان زیر پنج سال تا ۵۰٪ کاهش یافته است. تزریق این واکسن نهتنها جان هزاران کودک را نجات داده، بلکه بار اقتصادی ناشی از بستریهای طولانیمدت را نیز کاهش داده است.
والدین: با تزریق بهموقع این واکسن میتوانید از ابتلای کودک خود به بیماریهای خطرناک جلوگیری کنید.
بزرگسالان: اگر دچار بیماریهای مزمن هستید یا سن شما بالای ۶۵ سال است، حتماً با پزشک خود درباره تزریق واکسن مشورت کنید.
اگر به دنبال تقویت بیشتر سیستم ایمنی هستید، مطالعه مقاله خرید واکسن آنفولانزا میتواند برایتان مفید باشد.
پرسشهای متداول (FAQ)
۱. واکسن پرونار برای چه بیماریهایی مفید است؟
این واکسن از بیماریهای ناشی از باکتری پنوموکوک مانند پنومونی، مننژیت، سپسیس و عفونت گوش جلوگیری میکند.
2. آیا بزرگسالان هم باید واکسن پرونار دریافت کنند؟
بله، بهخصوص سالمندان و افراد با بیماریهای زمینهای بهشدت توصیه میشود.
3. عوارض شایع واکسن پرونار چیست؟
قرمزی محل تزریق، تب خفیف، و گاهی بیقراری در کودکان.
4. تفاوت واکسن پرونار با PPSV23 چیست؟
پرونار واکسن کنژوگه است با ایمنی طولانیتر، در حالی که PPSV23 واکسن پلیساکاریدی است با پوشش سروتیپ بیشتر ولی ایمنی کوتاهتر.
5. آیا واکسن پرونار برای نوزادانی که زودتر از موعد متولد شدهاند هم قابل تزریق است؟
بله. واکسن پرونار حتی برای نوزادان نارس نیز توصیه میشود، چون این گروه در برابر عفونتهای پنوموکوکی آسیبپذیرتر هستند. تنها ممکن است پزشک زمان تزریق را با توجه به شرایط جسمی نوزاد تنظیم کند.
6. آیا پس از دریافت واکسن پرونار، هنوز نیاز به واکسن PPSV23 وجود دارد؟
در برخی افراد، بله. سالمندان یا بیماران پرخطر (مانند مبتلایان به دیابت، بیماریهای قلبی یا نقص ایمنی) ممکن است پس از چند ماه، تزریق واکسن PPSV23 را نیز انجام دهند تا پوشش ایمنی کاملتری در برابر انواع بیشتر باکتری پنوموکوک ایجاد شود.
