سونوگرافی nt و تعیین جنسیت یکی از مهمترین اسکن‌های بارداری است. این سونوگرافی در همان اوایل بارداری و بین هفته یازدهم تا سیزدهم انجام می‌شود. این غربالگری می‌تواند احتمال ابتلای جنین به اختلالات مادرزادی، مانند سندرم داون را تشخیص بدهد. البته بالا بودن ریسک لزوما به‌معنی مشکل داشتن جنین نیست و برای نتیجه‌گیری قطعی باید آزمایش‌های تکمیلی مثل آزمایش خون مادر انجام شود.
سونوگرافی nt چیست؟
آزمایش شفافیت پشت گردن (NT) یک سونوگرافی غربالگری است که در سه‌ماهه اول بارداری انجام می‌شود. به‌نوشته وب‌سایت pregnancybirthbaby این اسکن، فضای کوچک پر از مایعی را در پشت گردن جنین اندازه‌گیری می‌کند.
The scan measures a small fluid-filled space behind your baby’s neck.
وجود مقدار کمی از این مایع طبیعی است. منتها اگر جنین دچار اختلالات کروموزومی یا ژنتیکی باشد، معمولا مایع بیشتری در ناحیه پشت گردن او وجود دارد.
زمان انجام سونوگرافی nt و تعیین جنسیت
زمان‌بندی برای انجام سونوگرافی NT بسیار حیاتی است. این سونوگرافی باید در یک بازه زمانی کاملاً مشخص بین ۱۱ هفته تا ۱۳ هفته و ۶ روز بارداری انجام شود. در این بازه زمانی «طول فرق سر تا نشیمنگاه» (CRL) جنین بین ۴۵ تا ۸۴ میلی‌متر است.
پیش از ۱۱ هفتگی، جنین بیش از حد کوچک است و نمی‌توان اندازه‌گیری دقیقی از CRL به دست آورد. پس از ۱۴ هفتگی هم سیستم لنفاوی جنین تکامل پیدا کرده و به‌طور طبیعی مایع اضافی جذب می‌شود. یعنی نتیجه اندازه‌گیری شفافیت پشت گردن دیگر قابل‌اعتماد نخواهد بود.
در سونوگرافی nt چه مواردی بررسی می‌شوند؟
تا اینجا دیدیم که سونوگرافی nt جنسیت چیست. اما این اسکن چه کاربردی دارد؟ سونوگرافی nt و تعیین جنسیت معمولا برای بررسی اختلالات ژنتیکی و ناهنجاری‌های کروموزومی در مراحل اولیه بارداری به کار می‌رود. همچنین می‌تواند تخمینی از جنیست جنین هم بدهد.
اسکن NT می‌تواند علائم اولیه مشکلات زیر را تشخیص بدهد:
- سندرم داون (تریزومی 21)
- سندرم ادواردز (تریزومی 18)
- سندرم پاتاو (تریزومی 13)
- ناهنجاری‌های قلبی
- سایر ناهنجاری‌های کروموزومی یا ساختاری
این اسکن همچنین می‌تواند به غربالگری «پره‌اکلامپسی» (مسمومیت بارداری) کمک کند. پره‌اکلامپسی در دوران بارداری بر فشار خون و جفت تأثیر می‌گذارد و می‌تواند سلامت مادر و جنین را تهدید کند.
سونوگرافی NT چگونه انجام می‌شود؟
سونوگرافیست اسکن NT را با سونوگرافی شکمی انجام می‌دهد. البته گاهی هم سونوگرافی واژینال نیاز خواهد بود. اول مقداری ژل روی شکم بیمار مالیده شده و سپس یک پروب به‌آرامی روی آن حرکت داده می‌شود. این دستگاه تصاویری از جنین را به صفحه نمایش منتقل می‌کند.
در سونوگرافی‌های واژینال هم یک پروب سونوگرافی کوچک و روغن‌کاری‌شده خیلی آرام وارد واژن می‌شود. تصویر جنین با همین پروب روی صفحه نمایش دیده می‌شود. این روش ممکن است اذیت‌کننده باشد اما تصاویر دقیق‌تری را هم ارائه می‌دهد.
در بارداری‌های پرخطر و مواردی که مادر استراحت مطلق است می‌توانید از خدمات سونوگرافی در منزل برای انجام اسکن NT استفاده کنید.
استخوان تیغه بینی (NB) در سونوگرافی NT
سونوگرافی nt فقط میزان مایع پشت گردن جنین را اندازه نمی‌گیرد. در این اسکن نشدن تیغه بینی یا همان Nasal Bone هم به‌دقت بررسی می‌شود. اگر تیغه بینی در سونوگرافی NT دیده نشود می‌تواند نشان‌دهنده وجود اختلالات کروموزومی باشد. مخصوصا اگر میزان مایع پشت گردن نوزاد هم زیاد باشد.
اندازه نرمال NT چقدر است؟
در سونوگرافی nt و تعیین جنسیت مایع پشت گردن جنین بر حسب میلی‌متر اندازه‌گیری می‌شود. معمولا جنین‌هایی با مشکلات کروموزومی یا ژنتیکی، مایع بیشتری در پایین گردن خود دارند. اندازه نرمال NT معمولا کمتر از ۲ میلی‌متر تا ۲.۸ میلی‌متر است.
اندازه نرمال NT باتوجه به به هفته بارداری (یازدهم تا سیزدهم):
- در هفته ۱۱ بارداری: کمتر از ۲ میلی‌متر.
- در هفته ۱۲ بارداری: کمتر از ۲.۵ میلی‌متر.
- در هفته ۱۳ بارداری: کمتر از ۲.۸ میلی‌متر.
وب‌سایت vinmec هم می‌گوید اگر طول قد جنین بین ۴۵ تا ۸۴ میلی‌متر باشد، اندازه NT باید کمتر از ۳.۵ میلی‌متر باشد.
If the fetus is between 45-84mm in length, the NT should be less than 3.5mm.
درضمن موارد ریسک ناهنجاری‌های کرومومی براساس عدد NT هم به‌شکل زیر محاسبه می‌شود:
| اندازه NT | ریسک ابتلا به سندرم داون |
| کمتر از ۲ میلی‌متر | کمتر از ۱٪ |
| ۳.۴ میلی‌متر | حدود ۷٪ |
| ۳.۵ تا ۴.۴ میلی‌متر | حدود ۲۰٪ |
| ۵.۵ تا ۶.۴ میلی‌متر | نزدیک ۵۰٪ |
| ۸.۵ میلی‌متر یا بیشتر | بالای ۷۵٪ |
میزان بالا بودن اندازه NT در انواع اختلالات کروموزومی
گفتیم که سونوگرافی nt درواقع یک غربالگری برای مشکلات مختلف ژنتیکی و کروموزومی است. سندورم‌های تریزومی ۲۱، تریزومی ۱۳ یا ۱۸ و سندرم ترنر هم با این اسکن مشخص می‌شوند. البته میزان ضخامت شفافیت پشت گردن در هرکدام از اختلالات کروموزومی هم فرق می‌کند. مثلا:
- کمتر از ۴.۵ میلی‌متر: تریزومی ۲۱
- بین ۴.۵ تا ۸.۴ میلی‌متر: تریزومی ۱۳ یا ۱۸
- ۸.۵ میلی‌متر یا بیشتر: سندرم ترنر
دقت سونوگرافی NT چقدر است؟
غربالگری‌های NT معمولا می‌توانند حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد از موارد ابتلا به سندرم داون را شناسایی کنند. با این‌حال اسکن NT یک آزمایش غربالگری است، نه یک روش تشخیصی قطعی. یعنی نتایج معمولا به‌صورت «کم‌خطر» یا «پرخطر» گزارش می‌شوند.
همچنین در موارد پرخطر معمولا نتایج سونوگرافی NT با غربالگری‌های خون ترکیب می‌شود. به‌طور کلی با تلفیق این روش با آزمایش غیرتهاجمی پیش از تولد (NIPT)، دقت پیش‌بینی اختلالات تا ۹۵ درصد هم می‌رسد.
اگر نتایج NT غیرطبیعی باشند، چه اتفاقی می‌افتد؟
بالا بودن عدد NT به این معنا نیست که جنین حتماً به سندرم داون مبتلا خواهد بود. طبیعی بودن این عدد هم تضمین‌کننده آن نیست که جنین کاملاً بدون مشکلات کروموزومی متولد شود. معمولا حدود ۵ درصد از مادران در اسکن NT در گروه پرخطر قرار می‌گیرند، اما اکثر نوزادان سالم و طبیعی متولد می‌شوند.
اگر فضای حاوی مایع در پشت گردن جنین بزرگ‌تر از حد انتظار باشد، پزشک یا ماما ممکن است انجام آزمایش‌ها یا اسکن‌های تکمیلی را پیشنهاد کند. بیشتر مواقع در این شرایط معمولا نمونه‌برداری از پرزهای جفتی (CVS) یا آمنیوسنتز انجام می‌دهند. همچنین ممکن است نیاز به اکوکاردیوگرافی قلب جنین هم باشد.
با ویزیت متخصص زنان در منزل می‌توانید بدون مراجعه به مطب و مراکز درمانی هم نتیجه سونوگرافی NT را برای بررسی مشکلات کروموزومی به پزشک نشان بدهید.
تعیین جنسیت در سونوگرافی NT
یکی از سوال‌های همیشگی مادران این است که آیا تعیین جنسیت در سونوگرافی NT انجام می‌شود؟ سونوگرافی nt و تعیین جنسیت خیلی به‌هم ارتباطی ندارند. اما ممکن است در زمان انجام اسکن NT، تعیین جنسیت و بررسی برخی از ساختارهای اصلی بدن جنین هم انجام شود.
البته چون این اسکن در اوایل بارداری انجام می‌شود، دقت بالایی برای تعیین جنسیت جنین ندارد. معمولا در سونوگرافی NT میزان دقت تشخیص جنسیت بین 60 الی 70 درصد است. هرچند از حدود هفته ۱۰ آزمایش‌های خونی مانند NIPT می‌توانند جنسیت کروموزومی جنین را با دقت بسیار بالا مشخص کنند.
نکته: تشخیص جنسیت با دقت 100 درصدی در سونوگرافی غربالگری سه ماهه دوم ممکن است.
آیا سونوگرافی NT برای تعیین جنیسیت جنین مناسب است؟
نه لزوما. سونوگرافی برای اندازه‌گیری NT روی ناحیه گردن تمرکز می‌کند. بنابراین ممکن است تصویر به جای نشان دادن نیمرخ کناری کامل تا ناحیه تناسلی، روی سر و قسمت بالایی بدن زوم شود. یعنی ممکن است تصویر زاویه مناسب برای مشاهده برآمدگی تناسلی (Nub) و پیش‌بینی جنسیت را نداشته باشد.
مناسب بودن تصویر سونوگرافی NT برای تعیین جنیست بستگی به موازد زیر دارد:
- آیا تصویر شامل قسمت پایین تنه و ناحیه تناسلی نوزاد است؟
- وضوح کلی اسکن و وضوح منطقه برآمدگی تناسلی چقدر است؟
- آیا جنین در وضعیت ساژیتال مستقیم قرار داشته یا خیر؟
- سن حاملگی برای تمایز نوب بالای 12 هفته بوده یا نه؟
به‌طور کلی اگر اسکن فقط ناحیه سر و گردن را نشان می‌دهد، ممکن است به اندازه کافی برای ارزیابی جنسیت مناسب نباشد.
آیا سونوگرافی NT برای جنین امن است؟
اسکن‌های سونوگرافی ایمن هستند و هیچ‌گونه آسیبی به مادر یا جنین وارد نمی‌کنند. سال‌هاست که اسکن‌های روتین بری غربالگری استفاده می‌شوند و خطر و عارضه‌ای نداشته‌اند. البته مهم است که سونوگرافی حتما توسط یک فرد آموزش‌دیده و با دستگاه‌های به‌روز انجام شود. همچنین بهتر است که سونوگرافی‌های بارداری فقط طبق زمان‌بندی پزشکی و تنها در موارد ضروری انجام شوند.
آمادگی‌های لازم برای انجام سونوگرافی NT
سونوگرافی NT معمولا نیاز به به آمادگی پیچیده‌ای ندارد و فقط پُر بودن مثانه مهم است. البته اگر هم‌زمان آزمایش خون غربالگری هم دارید،باید دستورهای مربوط به آن آزمایش را هم رعایت کنید.
در جدول زیر نکات مهم برای آمادگی قبل و مراقبت‌های بعد از سونوگرافی NT را می‌بینید.
| قبل از سونوگرافی | بعد از سونوگرافی |
| انجام اسکن در زمان مناسب بین هفته ۱۱ تا ۱۳ هفته و ۶ روز بارداری | دریافت گزارش سونوگرافی و مراجعه به پزشک برای بررسی نتیجه و اندازه NT |
| پر نگه داشتن مثانه با خوردن مقادیر کافی از آب | ادرار کردن و تخلیه مثانه |
| نشان دادن سونوگرافی‌های قبلی و آزمایش‌های مرتبط به سونوگرافیست | انجام فعالیت‌های روزانه معمول مثل همیشه |
| پوشیدن لباس راحت و گشاد برای دسترسی به ناحیه شکم | انجام آزمایش‌های تکمیلی درصورت درخواست پزشک |
همچنین در صورت نامشخص بودن تصویر، ممکن است لازم باشد کمی راه بروید، وضعیت بدنتان را تغییر دهید یا سونوگرافی تکرار شود.
