براساس جدول سونوگرافی بارداری هر مادر از ماه اول و دوم تا ماه نهم، باید ۴ تا ۵ بار سونوگرافی انجام بدهد. در هرکدام از این سونوگرافی‌ها سلامت جنین و روند رشد او کاملا بررسی می‌شود. همچنین هرگونه اختلالات اسکلتی و کروموزمی هم با این اسکن‌ها غربالگری خواهند شد. اسکن‌های ماه‌های هشتم و نهم هم از مهمترین سونوگرافی های بارداری هستند که به برنامه‌ریزی برای زایمان کمک می‌کنند.
تعداد سونوگرافی های لازم در بارداری
تعداد سونوگرافی های لازم در بارداری به میزان سلامت مادر و رشد جنین و نیاز به بررسی‌های تکمیلی بستگی دارد. به‌نوشته وب‌سایت momstory به‌طور میانگین، از آغاز بارداری تا زمان زایمان، ۴ تا ۵ بار سونوگرافی انجام می‌شود.
On average, 4 to 5 ultrasound scans are conducted from the beginning of pregnancy to delivery.
مادرانی که بارداری طبیعی دارند، معمولا حدود ۱ تا ۲ بار (در سه‌ماهه‌های اول و دوم) سونوگرافی می‌شوند. در صورت وجود شرایط پرخطر، بارداری دوقلو، احتمال محدودیت رشد جنین یا ماکروزومی (بزرگ بودن بیش از حد جنین)، ممکن است نیاز به تعداد دفعات بیشتر سونوگرافی باشد.
مهمترین سونوگرافی های بارداری
در هر بارداری از ماه‌های اول و هفته‌تای ابتدایی تا ماه‌های آخر و هفته‌های نزدیک به زایمان چند سونوگرافی مهم انجام می‌شود. براساس جدول سونوگرافی بارداری در هر مرحله از بارداری هم موارد خاصی از سلامت جنین بررسی خواهد شد.
| زمان سونوگرافی | نوع سونوگرافی | موارد مورد بررسی |
| هفته ششم تا دهم | سونوگرافی واژینال | تشخیص ضربان قلب جنین و تأیید بارداری |
| هفته یازدهم تا چهاردهم | سونوگرافی NT | غربالگری برای اختلالات کروموزومی |
| هفته هجدهم تا بیست‌ودوم | سونوگرافی آنومالی | بررسی کامل اندام‌های مختلف جنین |
| هفته بیستم تا سی‌ودوم | سونوگرافی رشد | پایش رشد و وزن جنین |
| هفته سی‌ودو به بعد | سونوگرافی داپلر | بررسی حرکات و جریان خون جنین |
| اواخر بارداری | BPP یا NST | وضعیت نهایی جنین برای زایمان |
در ادامه لیست سونوگرافی های بارداری برای ماه‌های اول تا نهم را بررسی می‌کنیم.
سونوگرافی ماه‌های اول و دوم
سونوگرافی در هفته‌های ششم تا دهم معمولا برای تشخیص ضربان قلب جنین برای نخستین بار و تأیید بارداری انجام می‌شود. در این سونو همچنین سن بارداری و دوقلویی (یا چندقلویی) هم مشخص می‌شود. البته این سونوگرافی ممکن است در هفته چهارم و پایان ماه اول بارداری هم گرفته شود.
در این مرحله از بارداری، رحم هنوز بسیار کوچک است و به جای پروب (مبدل) معمولی که روی شکم قرار می‌گیرد، از پروب واژینال (داخلی) استفاده می‌کنند. اگر روند بارداری فرد طبیعی باشد، ممکن است این تنها سونوگرافی مورد نیاز در دو ماه اول باشد.
سونوگرافی NT در ماه سوم
این سونوگرافی معمولا بین هفته ۱۱ تا هفته ۱۴ بارداری انجام می‌شود. عبارت NT مخفف (Nuchal Translucency) به‌معنی شفافیت پشت گردن است. درواقع این سونوگرافی یک غربالگری برای اختلالات کروموزومی محسوب می‌شود.
در این اسکن، فضای کوچکی حاوی مایع در پشت گردن جنین اندازه‌گیری می‌شود. اگر این فضا بزرگ‌تر از حد طبیعی باشد، می‌تواند نشان‌دهنده خطر بالاتر ابتلا به اختلالات کروموزومی باشد. همچنین ساختار کلی بدن جنین در این مرحله بررسی می‌شود و استخوان بینی جنین هم باید حتما مشاهده شود.
سونوگرافی آنومالی در ماه‌های چهارم و پنجم
این سونوگرافی بین هفته ۱۸ تا هفته ۲۲ بارداری انجام می‌شود. هدف آن هم بررسی انواع ناهنجاری‌های احتمالی در جنین است. سونوگرافیست در این اسکن تک‌تک اندام‌های اصلی و بخش‌های مختلف بدن جنین را به‌دقت معاینه می‌کند.
موارد مورد بررسی در این سونوگرافی عبارتند از:
- ساختار مغز و جمجمه
- صورت، شامل لب‌ها، کام، بینی و چشم‌ها
- قلب، شامل هر چهار حفره قلبی و رگ‌های خونی اصلی
- ریه‌ها و دیافراگم
- دیواره شکم و محل اتصال بند ناف
- کلیه‌ها و مثانه
- ستون فقرات، از بالا تا پایین
- بازوها، پاها، دست‌ها و کف پاها
- موقعیت جفت
- میزان مایع آمنیوتیک (مایع دور جنین)
انجام این سونوگرافی بین ۳۰ تا ۴۵ دقیقه زمان می‌برد. درصورت نیاز ممکن است متخصص سونوگرافی از شما بخواهد کمی راه بروید و دوباره بازگردید تا بتواند معاینه را تکمیل کند.
سونوگرافی ماه ششم
این اسکن در جدول سونوگرافی بارداری برای پایش رشد و سلامت جنین بسیار مهم است. معمولا در این سونوگرافی پزشک مواردی همچون عرض سر، طول استخوان ران و اندازه دور شکم جنین را اندازه‌گیری می‌کنند. سپس این اندازه‌ها با نمودارهای استاندارد رشد، مربوط به همان هفته از بارداری، مقایسه می‌شوند.
اگر اندازه جنین بیش از حد کوچک یا بزرگ باشد، پزشک درخواست سونوگرافی‌های پیگیری می‌کند تا روند رشد جنین کاملا زیرنظر قرار بگیرد. همچنین در هفته‌های 18 تا 32، برای بارداری‌هایی پرخطر از نظر بروز مشکلات قلبی، «اکوکاردیوگرافی قلب جنین» هم انجام می‌شود.
سونوگرافی ماه هفتم
در ماه هفتم، اگر نگرانی‌هایی در مورد حرکات، جریان خون یا روند رشد جنین وجود داشته باشد، ممکن است سونوگرافی داپلر هم نیاز باشد. معمولا مادرانی که دچار فشار خون بالا یا دیابت هستند و کسانی که سابقه بارداری‌های پرخطر داشته‌اند، در این دوره تحت مراقبت‌های دقیق‌تری قرار می‌گیرند.
سونوگرافی ماه‌های هشتم و نهم
در هفته‌های آخر بارداری باید حتما وضعیت نهایی جنین، جفت و وزن تخمینی جنین در زمان زایمان با سونوگرافی‌های BPP یا NST بررسی شود. این‌ها همه برای آمادگی زایمان لازم هستند و به پزشک و مامای همراه کمک می‌کنند تا دید بهتری از وضعیت مادر و جنین در روز زایمان داشته باشد.
موارد مورد بررسی در سونوگرافی‌های اواخر بارداری عبارتند از:
- آیا جنین در وضعیت سر به پایین قرار دارد یا در وضعیت بریچ (پا یا باسن به سمت پایین) است.
- محل قرارگیری جفت و اینکه آیا مسیر زایمان را مسدود کرده است یا خیر.
- میزان مایع آمنیوتیک (مایع دور جنین).
- وزن تخمینی جنین متناسب با سن بارداری.
- حرکات تنفسی و بدنی جنین و تونوس (سفتی و وضعیت) عضلانی او.
همچنین ممکن است سونوگرافی داپلر هم برای بررسی جریان خون در بند ناف نیاز شود. مخصوصا اگر نگرانی‌هایی در مورد رشد جنین وجود داشته باشد.
چرا سونوگرافی اسکن نهایی در ماه نهم مهم است؟
سونوگرافی نهایی قبل از زایمان که معمولا بین هفته 36 و 40 انجام می‌شود، مستقیماً بر برنامه‌ریزی پزشک برای زایمان مادر تأثیر می گذارد. مخصوصا مادرانی که دیابت بارداری، فشار خون بالا، سزارین قبلی یا حاملگی دوقلو داشته‌اند، باید حتما قبل از زایمان، سونوگرافی انجام بدهند.
پزشک در اسکن نهایی این موارد را بررسی می‌کند:
- آیا سر نوزاد برای زایمان طبیعی به پایین چرخیده یا خیر.
- جایی که جفت در ترم کامل نشسته است.
- آیا سطح مایع آمنیوتیک طبیعی است یا اینکه القاء لازم است.
- وزن تخمینی نوزاد در زمان تولد.
- آیا بند ناف در موقعیت امنی قرار دارد یا خیر.
پس سونوگرافی نهایی را نادیده نگیرید تا یک زایمان راحت‌تر و ایمن‌تر داشته باشید. اگر رفتن به مراکز درمانی در ماه‌های آخر بارداری برایتان سخت است می‌توانید از خدمات سونوگرافی در منزل استفاده کنید.
چه زمانی سونوگرافی‌های تکمیلی لازم است؟
برخی شرایط خاص، مانند دیابت بارداری، فشار خون بالا یا محدودیت رشد جنین، نیاز به مراقبت و پایش دقیق‌تری دارند. در چنین مواردی، ممکن است انجام سونوگرافی هر ۲ تا ۴ هفته یک‌بار برنامه‌ریزی شود تا بهترین زمان برای زایمان تعیین شده و از سلامت جنین اطمینان حاصل گردد.
مثلا در بارداری‌های پرخطر، ممکن است در ماه‌های ۸ و ۹ نیاز به انجام سونوگرافی‌های هفتگی باشد. اما در بارداری‌های طبیعی، معمولا فقط یک سونوگرافی در هر ماه طی سه‌ماهه سوم کافی است. با ویزیت متخصص زنان در منزل می‌توانید تعداد سونوگرافی‌های لازم برای خودتان را از پزشک بپرسید.
آیا سونوگرافی مکرر خطرناک است؟
خیلی از مادرها با دیدن جدول سونوگرافی بارداری نگران می‌شوند. معمولا هم می‌پرسند آیا انجام چند سونوگرافی با فواصل زمانی نهایتا یک تا دو ماهه بر جنین در رحم تأثیر می‌گذارد؟ واقعیت است که سونوگرافی یک روش تشخیصی کاملا ایمن و بدون عوارض جانبی محسوب می‌شود.
سونوگرافی از امواج صوتی با فرکانس بالا برای ایجاد تصاویر استفاده می‌کند. یعنی تصویر گرفته‌شده با این ابزار بدون استفاده از تابش منعکس می‌شوند. برای همین هم هیچ ضرری برای مادر و جنین ندارند. البته سونو فقط باید طبق لیست سونوگرافی های بارداری یا خواست پزشک انجام شود.
سخن پایانی
هر بارداری حتی برای یک مادر شرایط منحصر‌به‌فرد خودش را دارد. تعداد سونوگرافی‌های مورد نیاز در هر بارداری هم براساس وضعیت سلامت مادر و جنین تعیین می‌شود. حتما براساس جدول سونوگرافی بارداری و دستورات پزشک، پیگیری‌ها و بررسی‌های لازم را انجام بدهید. این کار کمک می‌کند تا خیالتان از سلامت جنین و روند رشد او راحت باشد. همچنین به داشتن زایمانی راحت و امن کمک می‌کند.
