انواع بی اختیاری ادرار براساس دلیل و شدت نشتی دسته‌بندی می‌شوند. در بی‌اختیاری‌های استرسی فرد در زمان عطسه و سرفه متوجه نشت قطره‌ای ادرار می‌شود. بی‌اختیاری فوریتی هم با بیش فعالی مثانه همراه است. بی‌اختیاری سرریزی هم ناشی از انسداد مجاری ادراری است. بی‌اختیاری ترکیبی هم علائم هردو بی‌اختیاری فوریتی و استرسی را دارد.
انواع بی اختیاری ادرار
معمولا پزشکان انواع بی اختیاری ادرار را براساس شدت و دلیل نشتی دسته‌بندی می‌کنند. هرکدام از این انواع مختلف بی‌اختیاری ادرار هم دلایل و علائم خودشان را دارند. بسته به نوع بی‌اختیاری هم مدیریت و درمان خاصی برای بیمار درنظر گرفته می‌شود.
در ادامه انواع بی اختیاری ادرار را بیشتر بررسی می‌کنیم.
بی‌اختیاری ادرار استرسی
در بی‌اختیاری استرسی معمولا ادرار هنگام پریدن، سرفه کردن یا خندیدن نشت می‌کند. یعنی با وارد شدن فشار به مثانه فرد دچار بی‌اختیاری می‌شود. وب‌سایت urineincontinence هم می‌گوید در موارد شدید، نشت ادرار می‌تواند با حداقل فعالیت مانند راه رفتن، بلند شدن از حالت نشسته هم اتفاق بیفتد.
In severe cases of stress incontinence, leakage can occur with minimal activity e.g., walking, standing from sitting .
درواقع بی‌اختیاری ادرار فشاری ناشی از ضعیف شدن اسفنکتر مجرای ادرار یا عضلات کف لگن است. برای همین بیشتر با بالا رفت سن، بارداری یا آسیب‌دیدگی ایجاد شود. مخصوصا زنانی که زایمان طبیعی متعدد یا طولانی داشته‌اند، بیشتر دچار بی‌اختیاری استرسی می‌شوند.
نکته: شایع‌ترین علت بی‌اختیاری استرسی در مردان، هم آسیب به اسفنکتر ادراری در اثر جراحی پروستات یا شکستگی لگن است.
بی‌اختیاری ادرار فوریتی یا مثانه بیش فعال (OAB)
این نوع بی‌اختیاری زمانی رخ می‌دهد که حتی اگر مثانه کاملا پر نباشد، فرد احساس نیاز شدید به دفع ادرار دارد. این احساس نیاز اغلب آن‌قدر شدید است که فرد نمی‌تواند به‌موقع خود را به سرویس بهداشتی برساند. مخصوصا به‌عنوان بی اختیاری ادرار بعد از کشیدن سوند زیاد اتفاق می‌افتد.
بی‌اختیاری فوریتی می‌تواند به‌دلایل زیر ایجاد شود:
- بیماری‌های عصبی، مانند بیماری پارکینسون و ام‌اس.
- عفونت‌ها، از جمله عفونت‌های دستگاه ادراری.
- انسداد در مسیر خروج ادرار.
- جراحی برای سرطان پروستات یا BPH
- ضعیف شدن پوشش مثانه و عضلات با بالا رفت سن و یائسگی در زنان.
- مصرف بیش‌ازحد کافئین و قهوه.
درواقع دلیل اصلی بی‌اختیاری ادرار فوریتی، بیش‌فعالی عضله دترسور در مثانه است. یعنی عضله مثانه به‌گونه‌ای منقبض می‌شود که خارج از کنترل ارادی فرد است. برخلاف انقباض طبیعی عضله مثانه، این انقباض معمولاً زمانی رخ می‌دهد که حجم ادرار در مثانه کم است و تقریبا هیچ هشدار قبلی‌ای وجود ندارد.
بی‌اختیاری ادرار سرریزی
اگر مثانه به‌طور کامل تخلیه نشود، ممکن است فرد با یا بدون احساس نیاز به دفع ادرار دچار نشت ادرار شود. مثانه همچنین ممکن است در زمان‌های تصادفی دچار اسپاسم شود و باعث نشت ادرار شود. در بیشتر موارد دلیل این نوع بی‌اختیاری این است که چیزی مانع از خروج طبیعی ادرار از مثانه می‌شود.
مثلا بزرگ شدن پروستات در آقایان باعث بسته شدن مجرای ادراری می‌شود. برای همین هم بی‌اختیاری سرریزی از انواع بی اختیاری ادرار شایع در مردان است. همچنین تومورها، سنگ‌های مثانه، بافت اسکار یا افتادگی شدید رحم یا مثانه هم می‌تواند در جریان ادرار اختلال ایجاد کنند.
بی‌اختیاری ادرار ترکیبی
بی‌اختیاری ترکیبی یا مختلط معمولا علائم بی‌اختیاری فوریتی و بی‌اختیاری استرسی را دارد. مخصوصا بی اختیاری ادرار در زنان بیشتر از نوع ترکیبی است. مردانی که عمل جراحی برداشتن پروستات یا جراحی برای بزرگ شدن پروستات انجام داده‌اند، هم ممکن است دچار بی‌اختیاری ترکیبی شوند.
افراد مسن از هر دو جنس هم به‌دلیل بیماری‌های مزمن یا ضعیف شدن عضلات لگن و مثانه هم بی‌اختیاری ترکیبی را تجربه می‌کنند. درضمن برای هر فرد علائم یکی از بی‌اختیاری‌های فوریتی یا استرسی می‌تواند غالب‌تر باشد و باید همان نوع بی‌اختیاری اول درمان شود.
بی‌اختیاری ادرار عملکردی
بی‌اختیاری عملکردی ادرار معمولا به‌دلیل محدودیت‌های جسمی یا شناختی برای رسیدن به‌موقع به دستشسویی اتفاق می‌افتد. مثلا فرد به‌دلیل آرتروز یا آرتریت برای راحت حرکت کردن و رفتن به دستشویی مشکل دارد. آرتروز در انگشتان همچنین می‌تواند سرعت فرد برای باز کردن دکمه‌های شلوار را کم کند.
در بیماری‌های زوال عقل و دمانس هم فرد اصلا نیاز به ادرار کردن را متوجه نمی‌شود. در برخی افراد هم تخمین زدن فاصله توالت یا نشستن برای ادرار کردن مختل شده است. برای همین ممکن است حتی در زمان ادرار کردن هم نشتی داشته باشند.
بی‌اختیاری ادرار رفلکسی
این مدل از انواع بی اختیاری ادرار زمانی رخ می‌دهد که عضله مثانه بدون هشدار قبلی منقبض شده و ادرار (اغلب به مقدار زیاد) نشت می‌کند. دلیل بی‌اختیاری رفلکس معمولا اختلالات عصبی و آسیب دیدن اعصابی است که پر بودن مثانه را به مغز هشدار می‌دهند.
درواقع این نوع بی‌اختیاری بیشتر در افرادی که دچار اختلال عصبی جدی هستند دیده می‌شود. مثلا بیماران ام‌اس، آسیب نخاعی، سایر آسیب‌ها یا آسیب ناشی از جراحی یا پرتودرمانی ممکن است درگیر بی‌اختیاری رفلکسی شوند.
تفاوت فیستول ادراری و بی اختیاری ادرار
فیستول ادراری و انواع بی اختیاری ادرار، می‌توانند باعث نشت غیرارادی ادرار شوند. منتها این دو بیماری با هم فرق می‌کنند و درمان‌های متفاوتی هم دارند. بی‌اختیاری ادرار به‌معنای از دست دادن کنترل مثانه و نشت غیرارادی ادرار است. اما در فیستول ادراری یک مجرا (سوراخ) غیرطبیعی بین دستگاه ادراری و یک عضو دیگر بدن تشکیل می‌شود.
| ویژگی | فیستول ادراری | بی‌اختیاری ادرار |
| علل شایع | جراحی، ترومای زایمان، زایمان انسدادی | ضعف کف لگن، پیری، اختلال عملکرد مثانه |
| بی‌اختیاری | اغلب مداوم | گاه به گاه یا مداوم |
| الگوی نشت | از طریق واژن یا دهانه غیرطبیعی دیگر | معمولا از طریق مجرای ادرار |
| درمان | ترمیم با جراحی | تمرینات کف لگن، دارو، رفتاردرمانی یا جراحی |
با انجام سونوگرافی در منزل می‌توانید بدون رفتن به مراکز درمانی یک تشخیص حرفه‌ای برای تعیین نوع مشکل داشته باشید.
چرا نمی‌توانم ادرارم را نگه دارم؟
دلایل متعددی وجود دارد که ممکن است باعث شود نتوانید ادرار خود را نگه دارید. به‌طور کلی علت بی اختیاری ادرار بسته به اینکه زن هستید یا مرد، می‌توانند متفاوت باشند. همچنین انواع بی اختیاری ادرار هرکدام ناشی از شرایط جسمی خاصی هستند.
برخی از دلایل بی‌اختیاری ادرار موقتی هستند و با درمان برطرف می‌شوند. اما برخی دیگر ممکن است ناشی از بیماری‌های مزمن باشند. در این موارد حتما باید بیماری عامل بی‌اختیاری درمان شود تا نشتی‌ها کامل قطع شوند.
علل موقتی یا کوتاه‌مدت بی‌اختیاری ادرار عبارتند از:
- عفونت‌های دستگاه ادراری (UTI).
- دوران بارداری یا پس از زایمان.
- مصرف داروهای ادرارآور (دیورتیک‌ها) و داروهای ضدافسردگی.
- مصرف برخی نوشیدنی‌ها، مانند قهوه و الکل.
- یبوست.
برخی شرایط جسمی و بیمار‌های مزمن هم می‌توانند باعث بی‌اختیاری ادرار شوند. ازجمله:
- مثانه بیش‌فعال
- سکته مغزی
- دیابت
- یائسگی
- بیماری ام‌اس (MS)
- بیماری پارکینسون
- بزرگ شدن پروستات
- جراحی پروستات (پروستاتکتومی)
با ویزیت متخصص اوروولوژی در منزل تمامی این دلایل برای بیمار بررسی شده و بهترین درمان توسط متخصص برای او تجویز می‌شود.
علائم بی‌اختیاری ادرار چیست؟
علامت اصلی بی‌اختیاری ادرار، نشت ادرار پیش از رسیدن به سرویس بهداشتی است. مقدار نشتی می‌تواند کم یا زیاد باشد. چکه‌کردن مداوم یا نشت گاه‌به‌گاه هم از علائم اصلی بی‌اختیاری ادراری هستند. بسته به انواع بی اختیاری ادرار ممکن نشتی در زمان عطسه، سرفه، خندیدن یا ورزش کردن هم اتفاق بیفتد.
به‌طور کلی هم علائم انواع بی‌اختیاری می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- بیش از هشت بار ادرار کردن در طول روز (تکرر ادرار).
- احساس نیاز به استفاده از سرویس بهداشتی برای تنها مقدار کمی ادرار.
- بیدار شدن از خواب برای ادرار کردن، بیش از دو بار در شب (شب‌ادراری)
- خیس کردن رختخواب (شب‌ادراری در خواب).
- نشت ادرار هنگام ورزش، خندیدن، سرفه، عطسه، خم شدن یا برقراری رابطه جنسی.
سخن پایانی
انواع بی اختیاری ادرار بسته به اینکه نشت ادرار در چه زمان‌ها و چه شرایطی اتفاق می‌افتد یا میزان نشتی چقدر است، با هم فرق می‌کنند. مثلا آسیب دیدن عضلات مثانه یا انسداد مجاری اداری می‌تواند باعث کاهش کنترل فرد روی مدیریت دفع شود. همچنین آسیب دیدن عضلات کف لگن یا ضعیف شدن عضلات مثانه هم یکی از دلایل شایع بی‌اختیاری ادرار هستند.
