اصلی‌ترین دلیل بی اختیاری ادرار بعد از کشیدن سوند، ابتلا به عفونت‌های ادراری در زمان داشتن سوند است. همچنین ضعف موقت عضلات مثانه یا تحریک یا اسپاسم مثانه هم می‌تواند بعد از درآوردن سوند باعث بی‌اختیاری ادراری شوند. بیشتر این بی‌اختیاری‌ها هم از نوع استرسی و فوریتی هستند و بعد از چند روز تا چند از بین می‌روند.
بی اختیاری ادرار بعد از کشیدن سوند چرا اتفاق میفتد؟
بی اختیاری ادرار بعد از کشیدن سوند موضوع شایعی است و می‌تواند به‌دلایل مختلفی اتفاق بیفتد. معمولا هم این بی‌اختیاری موقتی است و بعد از مدتی کاملا از بین می‌رود. البته دلیل سونداژ در منزل و مدت زمان باقی ماندن سوند در محل می‌توانند روی مدت زمان این عارضه تاثیر بگذارند.
شایع‌ترین دلایل بی‌اختیاری ادرار بعد از درآوردن سوند:
ضعف موقت عضلات مثانه
خیلی وقت‌ها مثانه در مدتی که سوند برای فرد گذاشته شده دچار کم‌کاری می‌شود. یعنی عملا برای انقباض عضلات مشکل پیدا می‌کند. مخصوصا اگر مدت زمان قرار گرفتن سوند در محل طولانی باشد. در این حالت بی‌اختیاری و احتباس ادرار به‌وجود می‌آید.
تحریک یا اسپاسم مثانه
سوند یک جسم خارجی است و قرار دادن و برداشتن آن می‌تواند مثانه یا مجرای ادرار را تحریک کند. برای همین بعد از برداشتن سوند فرد ممکن است مدام با فوریت ادرار کردن یا حتی نشت ناگهانی ادرار مواجه شود.
عفونت دستگاه ادراری
در برخی افراد گذاشتن سوند می‌تواند باعث عفونت اداری شود. مخصوصا اگر مراقبت‌های بهداشتی لازم در زمان وجود سوند رعایت نشوند. عفونت ادرای هم یکی از دلایل مهم در بروز فوریت، تکرر ادرار یا نشت ادرار است. درضمن معمولا با سوزش و درد پایین شکم همراه است که ادرار کردن را سخت می‌کند.
احتباس ادرار
خیلی وقت‌ها بعد از برداشتن سوند مثانه چون ضعیف و کم‌کار شده، به‌طور کامل تخلیه نمی‌شود. برای همین فرد حتی بعد از ادرار کردن هم ممکن است دچار نشتی ادرار شود. حتما اگر بعد از درآوردن سوند احساس می‌کنید که مثانه کامل خالی نمی‌شود یا چکه ادرار دارید موضوع را به پزشک بگویید.
تحریک مجرای ادرار
سوند می‌تواند مجاری ادرار را تحریک کند و باعث اختلال عملکرد موقت اسفنکتر شود. عضلات اسفنکتر ممکن است به‌دلیل وجود سوند ملتهب شوند و توانایی خود برای بسته نگه داشتن مجاری را موقتا از دست بدهد. گاهی هم این التهاب باعث تنگی کانال مجاری ادراری می‌شوند.
اثرات جراحی یا بیهوشی
برای انجام برخی عمل‌های جراحی نیاز به گذاشتن سوند وجود دارد. بعد از جراحی که سوند برداشته می‌شود، تغییرات موقت در حس مثانه به‌وجود می‌آید. به‌همین دلیل عملکرد عصبی و انقباض مثانه مختل شده و ممکن است نشت ادرار یا مشکل در ادرار کردن اتفاق بیفتد.
اثرات دارویی
خیلی وقت‌ها در زمان گذاشتن سوند و تا مدتی بعد از برداشتن آن، بیمار باید داروهای داروهای ادرارآور یا آرام‌بخش مصرف کنید. برخی از این داروها می‌توانند احساس فوریت ادرار را بدتر کنند یا باعث اختلال در تخلیه مثانه شوند. آرام‌بخش‌ها هم ممکن است رسیدن به موقع به توالت را برای فرد سخت کنند.
انواع بی اختیاری ادرار بعد از کشیدن سوند
بی اختیاری ادرار بعد از کشیدن سوند معمولا جزو بی‌اختیاری‌های فوریتی و استرسی دسته‌بندی می‌شود. البته گاهی هم بی‌اختیاری می‌تواند به‌دلیل عدم تخلیه مثانه پس از برداشتن سوند باشد. برخی افراد هم بسته به نوع بیماری و مشکلات مجاری ادراری ترکیبی از بی‌اختیاری‌های زیر را تجربه می‌کنند.
در ادامه انواع بی‌اختیاری ادرار پس از برداشتن سوند را بررسی می‌کنیم.
بی‌اختیاری فوریتی
یعنی فرد به‌طور ناگهانی و شدید احاسا دفع ادرار می‌کند و نمی‌تواند به‌موقع به دستشویی برسد. دلیل بی‌اختیاری هم تحریک موقت مثانه یا افزایش حساسیت آن پس از خارج کردن سوند است. همچنین اسپاسم مثانه یا بیش‌فعالی عضله دترسور هم می‌تواند باعث بی‌اختیاری فوریتی شود.
بی‌اختیاری ادرار استرسی
این نشت ادرار بیشتر در زمان سرفه، عطسه، خنده، ایستادن یا فعالیت بدنی اتفاق می‌‌افتد. دلیلش ههم ضعف اسفنکتر مجرای ادرار یا عضلات کف لگن است. مخصوصا اگر سوند بعد از جراحی پروستات یا جراحی لگن برداشته شده باشد.
بی‌اختیاری سرریز
خیلی وقت‌ها پس از خارج کردن سوند، ممکن است مثانه به‌خوبی تخلیه نشود یا احتباس ادرار وجود داشته باشد. در این حالت فرد دچار نشت قطره‌ای ادرار یا چکه کردن ادرار از مثانه پر می‌شود. تخلیه ناقص مثانه معمولا ناشی از ضعف عضلات مثانه یا انسداد خروجی مثانه به‌دلیل بزرگی پروستات است.
البته بی‌اختیاری ادرار مختلط یا ترکیبی از بی‌اختیاری ادرار فوریتی و استرسی هم بعد از کشیدن سوند ممکن است.
عوارض استفاده از سوند ادراری
خطر اصلی استفاده از سوند ادراری این است که گاهی می‌تواند باعث عفونت‌های دستگاه ادراری شود. وب‌سایت urotoday هم می‌گوید میکروارگانیسم‌ها می‌توانند ظرف ۱ تا ۳ روز از طریق سوند به سمت بالا و به درون مثانه برسند.
Microorganisms can migrate up the catheter into the bladder within 1 to 3 days.
همچنین علاوه بر بی اختیاری ادرار بعد از کشیدن سوند، این وسیله می‌تواند باعث عوارض جانبی دیگری هم در ناحیه مثانه و مجاری ادراری هم بشود.
مهمترین عوارض استفاده از سوند اداری عبارتند از:
- عفونت اداری مخصوصا با باقی‌ماندن طولانی‌مدت سوند در بدن.
- تحریک، خراش، خونریزی یا آسیب به‌مجاری ادراری هنگام ورود یا خروج سوند.
- تنگ شدن مجرای ادرار به‌دلیل ایجاد بافت اسکار (جای زخم) ناشی از استفاده مکرر از سوند.
- آسیب به مثانه به دلیل وارد کردن نادرست سوند.
- اسپاسم و انقباضات غیرارادی مثانه.
- سنگ مثانه و تشکیل سنگ در اثر رسوبات با استفاده طولانی‌مدت از سوند.
- نشت ادرار و خروج ادرار از اطراف سوند به‌علت اسپاسم یا انسداد.
- کاهش عملکرد طبیعی مثانه و دشواری موقت در ادرار کردن پس از خارج کردن سوند.
- بی‌اختیاری ادرار یا نشت ادرار پس از خارج کردن سوند.
مشاهده مقدار کمی خون در ادرار، به‌ویژه بلافاصله پس از خارج کردن سوند طبیعی است. اما مقدار خون نباید زیاد باشد و در صورت طولانی‌شدن خونریزی هم موضوع نیاز به پیگیری دارد.
نکات پیشگیری از بی اختیاری ادرار بعد از کشیدن سوند
بی اختیاری ادرار بعد از کشیدن سوند در بیشتر افراد موقتی است. مثانه و عضلات کف لگن بعد از مدتی می‌توانند عملکردشان را بازیابی کنند و فقط زمان نیاز دارند. البته در سوندگذاری طولانی‌مدت باید یک‌سری نکات مراقبتی رعایت شود تا روند بهبودی سریع‌تر شود.
برای پیشگیری یا درمان بی اختیاری ادرار بعد از سوند می‌توانید از روش‌های زیر استفاده کنید.
آموزش مثانه
بعد از برداشتن سوند لازم است تا مثانه دوباره یک برنامه منظم برای دفع ادرار داشته باشد. سعی کنید هر 2 تا 3 ساعت یکبار ادرار کنید و ابدا ادرار به‌مدت طولانی خودداری نگه دارید. مخصوصا اگر احساس تکرر ادار دارید، از رفتن به دستشویی خسته نشوید.
تخلیه کامل مثانه بدون زور زدن
هنگام ادرار کردن وقت بگذارید و اجازه دهید مثانه به طور طبیعی خالی شود. برای ادرار کردن زور نزید. اگر احساس می‌کنید مثانه به‌طور کامل تخلیه نشده است، کمی صبر کنید و دوباره برای تخلیه مثانه و ادرار کردن تلاش کنید.
انجام تمرینات کف لگن
تمرینات کف لگن یا تمرینات کگل می‌توانند به تقویت عضلات کنترل‌کننده مجاری اداری کمک کند. کافی‌ست تا عضله دخیل در متوقف کردن ادرار را سفت (منقبض) کنید. سه تا پنج ثانیه این عضلات را در حالت انقباض نگه دارید. سپس برای سه تا پنج ثانیه هم عضلات را شل کنید.
نوشیدن آب کافی و غذاهای سالم
برای پیشگیری از عوارض سوند باید در طول روز مایعات کافی بنوشید. همچنین نوشیدنی‌هایی حاوی کافئین، الکل و نوشیدنی‌های گازدار را حذف کنید. چون این نوشیدنی‌ها باعث تشدید فوریت یا نشت ادرار می‌شوند. برای جلوگیری از یبوست هم غذاهای غنی از فیبر بخورید و فعالیت داشته باشید.
ویزیت متخصص طب سالمند
بی‌اختیاری ادرار معمولا سنین بالا سال بیشتر می‌شود. مخصوصا سالمندان دارای سوند احتمال زیادی دارد که بعد از برداشتن آن دچار بی‌اختیاری و نشت ادرار شوند. با استفاده از خدمات ویزیت طب سالمند در منزل، می‌توانید در زمان داشتن سوند به سالمند کمک کنید تا عملکرد مثانه خود را حفط کند.
سخن پایانی
تجربه بی‌اختیاری ادرار پس از برداشتن سوند چیز عجیبی نیست. مثانه و مجرای ادرار ممکن است تا چند روز پس از خارج کردن سوند، دچار تحریک یا آزردگی باشند. برخی افراد هم دوباره ادرار کردن برایشان سخت است یا نیازی بیشتری به دفع ادرار دارند. اما با تمرینات کف لگن برای تقویت اسفنکتر و بازآموزی مثانه، می‌تواند جلوی ادامه بی‌اختیاری و نشتی ادرار را بگیرد.
