در بیشتر موارد آموزش مثانه برای نگه داشتن ادرار و تمرینات کگل، به بهبود بی‌اختیاری ادرار کمک می‌کنند. تحریک عصبی و تحریک الکتریکی هم از روش‌های درمان بی اختیاری ادرار کاربردی هستند. در برخی موارد هم ممکن است نیاز به تزریق مواد حجم‌دهنده به مجاری ادراری یا جراحی‌های خاص باشد. همچنین داروهای زیادی هم هستند که می‌توانند برای کنترل بی‌اختیاری ادرار استفاده شوند.
روش های درمان بی اختیاری ادرار
درمان بی اختیاری ادرار معمولا با توجه به بسته به نوع بی‌اختیاری، شدت آن و علت زمینه‌ای بروز مشکل، تعیین می‌شود. همچنین برخی درمان‌ها برای زنان و برخی دیگر برای مردان طراحی شدهاند. اگر هم علت بی‌اختیاری یک بیماری زمینه‌ای باشد، باید قبل از هر چیزی ابتدا آن بیماری درمان شود.
| نام روش درمانی | کاربرد اصلی | موارد استفاده |
| تمرینات کف لگن (کگل) | تقویت عضلات کف لگن برای حمایت از مثانه و مجرای ادرار | بی‌اختیاری استرسی و مختلط، به‌ویژه در زنان |
| تمرین مثانه | افزایش تدریجی فاصله بین دفعات ادرار کردن | بی‌اختیاری فوریتی و مختلط |
| تحریک الکتریکی | استفاده از جریان الکتریکی ملایم برای فعال‌سازی عضلات کف لگن | در افرادی که قادر به انقباض صحیح این عضلات نیستند |
| تحریک عصبی | تعدیل پیام‌های عصبی کنترل‌کننده مثانه بیش‌فعال | بی‌اختیاری فوریتی مقاوم به درمان‌های اولیه |
| تزریق مواد حجم‌دهنده به مجرای ادرار | بهتر و کامل‌تر بسته شدن مجرای ادرار | بی‌اختیاری استرسی |
| بوتاکس عضلات مثانه | کاهش انقباضات غیرارادی عضلات مثانه | بی‌اختیاری فوریتی ناشی از مثانه بیش‌فعال |
| جراحی اسلینگ | جلوگیری از نشت هنگام سرفه، عطسه، خنده یا فعالیت بدنی | بی‌اختیاری استرسی |
| تعلیق گردن مثانه | بالا بردن و تثبیت بافت‌های اطراف گردن مثانه و مجرای ادرار | بی‌اختیاری استرسی مخصوصا در زنان کاندید جراحی |
| جراحی پرولاپس | ترمیم افتادگی مثانه، رحم یا سایر اندام‌های لگنی | نشت ادرار ناشی از افتادگی |
| کارگذاشتن اسفنکتر ادراری مصنوعی | بستن مجرای ادرار در مردان بعد از جراحی پروستات | بی‌اختیاری استرسی شدید |
در ادامه انواع روش‌های درمانی پزشکی و دارویی برای بی‌اختیاری ادرار را بررسی می‌کنیم.
تمرینات کف لگن
تمرینات کف لگن یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای درمان بی اختیاری ادرار محسوب می‌شوند. این تمرین‌ها معمولا شامل انقباض‌های کوتاه و طولانی در عضلات کف لگن هستند و می‌توانند به کاهش نشت ادرار یا مدفوع مؤثر کمک کنند.
برای انجام تمرینات کف لگن:
- عضلات کف لگن خود را سفت و منقبض کنید.
- این انقباض را به‌مدت ۲ ثانیه نگه دارید.
- سپس به‌آرامی عضلات را شل کنید.
- در هر نوبت تمرین ۱۰ بار این حرکت را انجام بدهید.
هنگام انجام تمرینات کف لگن، به‌طور عادی نفس بکشید و بدنتان را در حالت آرامش نگه دارید. همچنین سعی کنید به‌تدریج مدت زمان نگه داشتن انقباض را به ۱۰ ثانیه برسانید.
آموزش نگه داشتن ادرار به مثانه
هدف این روش بالا بردن توانایی‌های عملکردی مثانه برای نگه داشتن ادرار است. به‌نوشته وب‌سایت niddk افزایش تدریجی فاصله زمانی بین دفعات رفتن به سرویس بهداشتی می‌تواند به افزایش ظرفیت مثانه کمک کند تا بتواند ادرار بیشتری را در خود نگه دارد.
Gradually lengthening the time between trips to the bathroom can help stretch your bladder so it can hold more urine.
مثلا ۱۰ دقیقه نگه داشتن ادرار می‌تواند یک شروع خوب باشد. کم‌کم فاصله زمانی بین دفعات رفتن به دستشویی را بیشتر کنید تا به ۲.۵ تا ۳.۵ ساعت برسد.
تحریک الکتریکی
در این روش برای درمان بی اختیاری ادرار، یک پروب (الکترود) کوچک وارد واژن یا مقعد (در مردان) می‌شود. از طریق این پروب مقدار کمی جریان الکتریکی برای تحریک و تقویت عضلات کف لگن وارد بدن می‌شوند. تحریک الکتریکی بیشتر برای بی‌اختیاری استرسی و فوریتی مناسب است.
تحریک عصبی (PTNS)
در این روش از یک دستگاه الکترونیکی برای تحریک اعصاب مثانه استفاده می‌شود. با این دستگاه پالس‌های الکتریکی بدون درد برای تحریک اعصاب کنترل‌کننده مثانه (اعصاب ساکرال) فرستاده می‌شود. بیشتر هم یک روش درمان قطعی بی اختیاری ادرار در افراد با مثانه بیش فعال است.
تزریق مواد حجم‌دهنده به مجاری ادراری
در این روش یک ماده حجم‌دهنده (کلاژن ، چربی یا سلولهای بنیادی) به بافت اطراف مجرای ادرار و گردن مثانه تزریق می‌شود. این ماده حجیم‌کننده است و باعث افزایش اندازه پوشش مجرای ادرار می‌شود. برای همین می‌تواند به بسته نگه داشتن مجرای ادرار و کاهش نشت ادرار کمک کند.
تزریق سم بوتولینوم (بوتاکس)
تزریق بوتاکس به عضله مثانه می‌تواند به شل کردن این عضله و درمان بی‌اختیاری ادرار کمک کند. مخصوصا برای افرادی که مثانه بیش‌فعال و بی‌اختیاری ادرار فوریتی دارند، مفید خواهد بود. البته این درمان دائمی نیست و به‌مرور زمان به تزریق‌های اضافی نیاز می‌شود.
مصرف دارو برای درمان بی اختیاری ادرار
ممکن است پزشک از یک‌سری داروها برای درمان بی اختیاری ادرار استفاده کند. مخصوصا اگر روش‌های تمرینات کگل و آموزش مثانه موثر نباشد، پزشک معمولا درمان دارویی را شروع می‌کند. همچنین برای درمان مثانه بیش‌فعال هم بهتر است از دارو استفاده شود.
در ادامه رایج‌ترین انواع داروها برای درمان بی‌اختیاری ادرار را بررسی می‌کنیم.
آنتی‌کولینرژیک‌ها
آنتی‌مسکارینیک‌ها (آنتی‌کولینرژیک‌ها) به آرام کردن مثانه بیش‌فعال کمک می‌کنند. بیشتر هم در بی‌اختیاری‌های فوریتی استفاده می‌شود. مهمترین داروهای این دسته هم اکسی‌بوتینین، تولترودین، داریفناسین، فسوترودین، سولیفناسین و تروسپیوم کلراید هستند.
میرابگرون (Myrbetriq)
این قرص باعث شل شدن عضله مثانه می‌شود و می‌تواند ظرفیت نگهداری ادرار در مثانه را بالا ببرد. همچنین ممکن است حجم ادرار فرد در هر نوبت را افزایش بدهد و به تخلیه کامل‌تر مثانه کمک کند. کاربردش در درمان درمان بی‌اختیاری فوریتی است.
مسدودکننده‌های آلفا (آلفا-بلاکرها)
این دسته از داروها بیشتر برای مردان مبتلا به بی‌اختیاری فوریتی و سرریزی مناسب است. معمولا هم تامسولوسین، آلفوزوسین، سیلودوسین و دوکسازوسین تجویز می‌شوند. مصرف قرص‌ها باعث شل شدن عضلات گردن مثانه و فیبرهای عضلانی پروستات می‌شوند و تخلیه مثانه را آسان‌تر می‌کنند.
استروژن موضعی
مصرف استروژن موضعی با دوز پایین می‌تواند به تقویت و جوانسازی بافت‌های مجرای ادرار و ناحیه واژن کمک کند. معمولا هم برای درمان بی‌اختیاری ادرار در زنان کاربرد دارد و به‌صورت کرم واژینال، حلقه یا چسب استفاده می‌شود.
جراحی برای درمان قطعی بی اختیاری ادرار
اگر درمان بی اختیاری ادرار با داروها یا تمرینات کگل و آموزش مثانه موثر نباشد، پزشک ممکن است جراحی‌های خاصی را برای حل کردن مشکل پیشنهاد بدهد. این جراحی‌ها متنوع هستند و باتوجه به نوع بی‌اختیاری و وضعیت بیمار بهترین گزینه برای درمان قطعی او استفاده می‌شود.
جراحی اسلینگ
در این روش پزشک از یک نوار جراحی مصنوعی یا مقداری از بافت بدن خود فرد برای پشتیبانی از مجرای ادرار استفاده می‌کند. یعنی یک اسلینگ لگنی در زیر مجرای ادرار و ناحیه عضله ضخیم‌شده مثانه ساخته می‌شود. این نوار مجرای ادرار را مخصوصا هنگام سرفه یا عطسه، بسته نگه می‌دارد.
تعلیق گردن مثانه (Burch)
این روش روی پشتیبانی از مجرای ادرار و گردن مثانه (ناحیه‌ای از عضله ضخیم شده که مثانه به مجرای ادرار متصل می‌شود) تمرکز می‌کند. معمولا هم با یک برش شکمی انجام می‌شود و نیاز به بیهوشی عمومی یا نخاعی دارد.
جراحی پرولاپس
این روش برای زنانی مناسب است که افتادگی اندام لگنی و بی‌اختیاری مختلط دارند. البته ترمیم افتادگی مثانه و اندامم لگنی به‌تنهایی کمکی نمی‌کند. معمولا برای درمان قطعی بی اختیاری ادرار جراحی ترکیبی از روش اسلینگ و جراحی افتادگی مثانه خواهد بود.
کار کذاشتن اسفنکتر ادراری مصنوعی
در این روش یک حلقه کوچک پر از مایع، دور گردن مثانه کاشته می‌شود. این حلقه اسفنکتر ادراری را تا زمان نیاز به ادرار کردن بسته نگه می‌دارد. فرد برای ادرار کردن باید دریچه‌ای را که زیر پوست کاشته شده است فشار بدهد تا حلقه خالی شده و ادرار از مثانه خارج شود.
راه های مدیریت و زندگی با بی اختیاری ادرار
وب‌سایت clevelandclinic می‌گوید گاهی اوقات، با برطرف کردن علتِ بی‌اختیاری، مانند عفونت ادراری، مصرف داروهای خاص یا یبوست، این مشکل بدون نیاز به درمان از بین می‌رود.
Sometimes, incontinence will go away without treatment once you address the cause, such as a UTI, certain medication or constipation.
بااین‌حال خیلی وقت‌ها درمان قطعی بی اختیاری ادرار ممکن نیست. مثلا امکان انجام جراحی یا حتی درمان‌های مداخله‌ای و تحریکی هم وجود ندارد. در این شرایط بهترین کار استفاده تجهیزات پزشکی مخصوص بی‌اختیاری و مدیریت نشتی‌ها و بهداشت فرد است.
کاربردی‌ترین وسایل برای جلوگیری از نشتی یا کثیف شدن لباس:
- درپوش مجرای ادرار: یک وسیله کوچک یک‌بار مصرف شبیه تامپون است. مخصوصا در زمان انجام فعالیت‌های خاص مثل تنیس می‌تواند مانع از نشت ادرار شود.
- پساری: یک حلقه سیلیکونی انعطاف‌پذیر است که در واژن قرار داده می‌شود. می‌توانید این حلقه را تمام روز در واژن نگه دارید تا جلوی نشت ادرار را بگیرد.
- پد و لباس‌های محافظ: این محصولات را می‌توان به‌راحتی زیر لباس‌های معمولی روزمزه پوشید. به‌دلیل نوع طراحی ظریف و نازک هم ابدا از زیر لباس‌های رویی دیده نمی‌شوند.
روش های پیشگیری از بی اختیاری ادرار
درمان بی اختیاری ادرار زمان‌بر و طولانی است و ممکن است قطعی هم نباشد. بهترین کار این است که با اصلاح سبک زندگی و رعایت یک‌سری مراقبت‌های ساده، از بروز این مشکل در سنین بالاتر پیشگیری کنید. درضمن تا جای ممکن ادرارتان را نگه ندارید و همیشه مثانه خود را به‌موقع خالی کنید.
مراقبت‌های کاربردی برای پیشگیری از بی اختیاری ادرار:
- خودداری از بلند کردن اجسام سنگین و فشار وارد نکردن به عضلات کف لگن.
- کنترل وزن و کم کردن وزن اضافی جلوگیری از فشار بافت چربی به مثانه.
- ترک کردن سیگار برای کاهش فشار به عضلات کف لگن با سرفه‌های مداوم.
- انجام ورزش پیلاتس سبک بدون فشار زیاد به عضلات کف لگن.
- درمان سریع و کامل یبوست برای کاهش نیاز به زور زدن.
- کاهش مصرف کافئین و مخصوصا قهوه برای کم کردن تحریک مثانه.
- نوشیدن آب کافی و اندازه اما نه زیاد (روزانه ۶ تا ۸ لیوان).
- داشتن رژیم غذایی مناسب و پرهیز از مصرف غذاهای تند و اسیدی یا حاوی ادویه زیاد.
چه زمانی برای بی اختیاری ادرار به پزشک مراجعه کنیم؟
خیلی‌وقت‌ها درمان بی اختیاری ادرار به‌سادگی آموزش مثانه و انجام تمرینات کگل است. اما گاهی هم باید حتما درباره این مشکل با یک پزشک متخصص مشورت شود. مخصوصا اگر بی‌اختیاری ادرار به‌طور مدام تکرار می‌شود و روی کیفیت زندگی فرد تأثیر گذاشته است.
به‌طور کلی در شرایط زیر بهتر است حتما به پزشک مراجعه شود:
- مجبور شدن فرد به محدود کردن فعالیت‌ها و کاهش تعاملات اجتماعی.
- تأثیر منفی تکرار بی‌اختیاری ادرار بر کیفیت زندگی فرد.
- افزایش خطر زمین‌خوردن در سالمندان به‌دلیل عجله برای رسیدن به سرویس بهداشتی.
- وجود علائم نشان‌دهنده بیماری زمینه‌ای جدی‌تر.
حتی اگر رفتن به مطب برایتان سخت است یا بیمار سالمند برای جابه‌جایی و رفت‌وآمد مشکل دارد می‌توانید از خدمات ویزیت متخصص اورولوژی در منزل استفاده کنید.
